فصلنامه علمی پژوهشی حکمرانی فرهنگ

فصلنامه علمی پژوهشی حکمرانی فرهنگ

تحول‌گرایی در الگوی حکمرانی آیت الله رئیسی: بازخوانی مؤلفه‌های سرمایه انسانی سبز اسلامی از منظر قرآن و نهج‌البلاغه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مجتبی منوچهری 1
عبدالحسین خسروپناه دزفولی 2
سنجر سلاجقه 3
علیرضا منظری توکلی 4
1 گروه مدیریت، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمان، کرمان، ایران
2 استاد، کلام اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی،تهران، ایران
3 دانشیار، مدیریت دولتی، واحد کرمان، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان، ایران
4 دانشیار، روانشناسی، واحد کرمان، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان ، ایران
10.22034/jsfc.2025.537598.2839
چکیده
این پژوهش با هدف شناسایی ابعاد و مؤلفه‌های سرمایه انسانی سبز اسلامی از منظر قرآن و نهج‌البلاغه و تبیین جایگاه آن در الگوی حکمرانی تحول‌گرای شهید آیت‌الله رئیسی انجام شده است. روش تحقیق کیفی و اکتشافی است و جامعه آماری شامل خبرگان قرآنی و نهج‌البلاغه بوده که با روش گلوله‌برفی ۱۴ تن انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با روش تحلیل مضمون کلارک و براون تحلیل شدند. برای اطمینان از روایی و پایایی، استخراج کدها در دو مرحله توسط پژوهشگر و تحلیلگر همکار انجام و توافق میان آنان با فرمول هولستی %۸۷ محاسبه شد که بیانگر پایایی مطلوب است؛ همچنین اعتبار محتوایی یافته‌ها به تأیید خبرگان مدیریت اسلامی رسید. یافته‌ها منجر به کشف الگویی جامع شامل 10 بُعد و 33 مؤلفه شد که سه بُعد «اصول اخلاقی–رفتاری»، «اعتقادات معنوی» و «مدیریتی–قانونی» به‌عنوان ارکان اصلی شناسایی شدند. تحلیل داده‌ها نشان داد مبانی دینی، در حکمرانی شهید رئیسی به شاخص‌های عینی بدل شده است؛ از جمله تبدیل «پرهیز از اسراف» به «فسادستیزی اقتصادی»، «خلیفه‌الله بودن» به «مسئولیت‌پذیری مردمی» و «مدیریت عادلانه منابع» به «توسعه متوازن منطقه‌ای». این پژوهش الگوی حکمرانی شهید رئیسی را مصداقی از «تبدیل حکمت وحیانی به اقدام اجرایی» دانسته و نشان می‌دهد تحول در حکمرانی مستلزم تحول در انسان و مبانی فکری اوست. بر پایه یافته‌ها، پیشنهادهایی همچون طراحی چارچوب نظری بومی، تدوین سند ملی سرمایه انسانی سبز اسلامی و تشکیل مرکز مطالعات حکمرانی تحول‌گرا برای نهادینه‌سازی عدالت و پایداری ارائه می‌شود.
کلیدواژه‌ها
سرمایه انسانی سبز اسلامی
الگوی حکمرانی شهید رییسی
روش حکمی-اجتهادی
قرآن و نهج‌البلاغه

موضوعات

عنوان مقاله English

Transformational Governance of Ayatollah Raisi: Reconsidering the Components of Green Islamic Human Capital from the Perspective of the Quran and Nahj al-Balagha

نویسندگان English

Mojtaba manoochehri 1
Abdolhossein Khosropanah Dezfoli 2
sanjar Salajagheh 3
Alireza Manzari Tavakoli 4
1 Management Group, Faculty of Literature and Human Sciences, Islamic Azad University, Kerman Branch, Kerman, Iran
2 Department of philosophy, Cr.i., Research Institute for Islamic Culture and Thought, Tehran, Iran
3 Department of Public administration, ke.c., Islamic Azad University, kerman, Iran
4 Department of Educational sciences, ke.c., Islamic Azad University, kerman, Iran
چکیده English

This study aimed to identify the dimensions and components of *Islamic Green Human Capital* from the perspectives of the Qur’an and *Nahj al-Balagha*, and to explain its role in the transformative governance model of the late President Ayatollah Raisi. Using a qualitative–exploratory approach, fourteen experts in Qur’anic and *Nahj al-Balagha* studies were selected through snowball sampling. Data were collected via semi‑structured interviews and examined using Clarke and Braun’s thematic method. To ensure validity and reliability, codes were extracted in two stages by the researcher and a co‑analyst; the Holsti formula showed 87% agreement, indicating high reliability, while Islamic management experts confirmed the validity of the findings.



The analysis produced a comprehensive model with ten dimensions and thirty‑three components. Three dimensions—*ethical‑behavioral principles*, *spiritual beliefs*, and *managerial‑legal aspects*—emerged as the core pillars. Results demonstrated that religious foundations were translated into concrete indicators in Raisi’s governance; for example, “avoiding extravagance” was embodied as “economic anti‑corruption,” “vicegerency of humankind” as “public accountability,” and “just resource management” as “balanced regional development.” The study interprets Raisi’s governance model as an instance of *transforming divine wisdom into executive action* and shows that governance reform hinges on change within human intellect and character. Based on these insights, the study proposes developing a native theoretical framework, drafting a national charter for Islamic Green Human Capital, and establishing a Center for Transformative Governance Studies to embed justice and sustainability.

کلیدواژه‌ها English

Islamic Green Human Capital
The Governance Model of Martyr Raisi
Hikmah-Ijtihad-Based Method
the Qur'
an and Nahj al-Balagha
×    قرآن کریم.
×    اسماعیل‌زاده، ابومصطفی (1403). شهید رئیسی، سیاست‌مدار تراز (1 و 2) امتیازات و ویژگی‌های شخصیتی آیت‌الله شهید سید ابراهیم رئیسی، مبلغان، 305 و 306، 87-96.
×    اصغری، حرمت، احمدوند، سجاد، و نزیمی، یاسمن (1398). نقش توسعه سرمایه انسانی سبز در نوآوری در شهرداری تهران. مدیریت شهری، (57)، 127-115.
×    بهشتی، سید محمدحسین (1388). مواضع تفضیلی حزب جمهوری اسلامی. تهران، بقعه.
×    باقری، علی، و خسروی، احمد (1399). سرمایه انسانی سبز و اخلاق اسلامی در حکمرانی، اخلاق اسلامی، 4(2)، 101-123.
×    جم، فرهاد، و بلیک، ژانت (1396). نظام حکمرانی زیست‌محیطی جهانی: چالش‌ها و راهکارها، علوم محیطی، 15(1)، 156-141.
×    حسن‌پور رودبارکی، مریم، و لبادی، زهرا (1395). اهمیت سرمایه انسانی در هزاره سوم، مطالعات روانشناسی و علوم تربیتی، 7(2)، 66-45.
×    خسروپناه، عبدالحسین (1398). بیست گفتار درباره فلسفه و فقه علوم اجتماعی، تهران: بوستان کتاب.
×    خسروپناه، عبدالحسین (1403). نظریه حکمرانی مدرن، ولایی و حکمی بر اساس ادبیات معاصر، هوش مصنوعی و سوره مائده، راهبرد فرهنگ، 17(65)، 47-7.
×    خسروپناه، عبدالحسین (1400). نظریه­پردازی در علوم انسانی حکمی، تهران، انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.
×    دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی (1403). سلام علی ابراهیم؛ برخی دیدگاه‌های شهید جمهور آیت‌الله سید ابراهیم رئیسی پیرامون مؤلفه‌های حکمرانی قرآنی.
×    دشتی، محمد (1401). نهج‌البلاغه امام علی (ع)، تهران، انتشارات آبراه.
×    رئیسی، ابراهیم (1400). سخنرانی در مراسم تنفیذ ریاست جمهوری، پایگاه اطلاع‌رسانی ریاست جمهوری.
×    رئیسی، ابراهیم الف (1401). سخنرانی در همایش شفافیت و نقش آن در ارتقای سلامت اداری، (20/9/1401).
×    رئیسی، ابراهیم ب (1401). سخنرانی در همایش گام دوم شورای عالی انقلاب فرهنگی در مسیر تحول، (19/9/1401).
×    رئیسی، ابراهیم پ (1401). سخنرانی در هفدهمین جشنواره شهید رجایی، (9/6/1401).
×    رئیسی، ابراهیم(1399). سخنرانی آیت‌الله سید ابراهیم رئیسی در دومین همایش ملی حکمرانی اسلامی، نشریه حکمرانی متعالی، 4، 17-12.
×    رئیسی، ابراهیم(1402). سخنرانی در اجلاس بین‌المللی مقابله با طوفان‌های ماسه و گردوغبار (تهران)، (18/6/1402).
×    سیف‌اللهی، ناصر (1399). بررسی تأثیر ابعاد سرمایه انسانی بر بهره‌­وری واحدهای پرورش مرغ گوشتی (موردمطالعه: شهرستان اردبیل)، تحقیقات اقتصاد و توسعه کشاورزی ایران، 51(1)، 159-149.
×    کوتر، جان پی (1390). رهبری تغییر، مترجم: ثریا شریفی، تهران: انتشارات نسل نواندیش.
×    کاردان پور، محسن، کرباسی، علی، و محمدی، مهدی (1399). تحلیل محتوایی الگوی مدیریتی سردار سپهبد شهید حاج قاسم سلیمانی بر اساس نامه ۵۳ امام علی (ع) به مالک اشتر، دانشگاه پیام نور مرکز شاهین‌شهر، پایان‌نامه کارشناسی ارشد مدیریت دولتی (تحول).
×    گنجعلی، اسد اله، سپهری، مهدی، و رحیمی، احسان (1396). انسان‌شناسی در دانش مدیریت منابع انسانی رویکردی انتقادی با تأکید بر اندیشه‌های علامه طباطبایی. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق ع.
×    گندمی، امید، و سواری، سعید (1403). مؤلفه‌های مدیر تراز آینده انقلاب اسلامی بر اساس سیره مدیریتی شهید رئیسی.
×    بیانات مقام معظم رهبری به روش تحلیل مضمون، نشریه آینده‌پژوهی انقلاب اسلامی، (18)، 37-11.
×    مروی سماورچی، علی (1388). شاخص توسعه انسانی از دیدگاه اسلام، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده اقتصاد، دانشگاه امام صادق (ع).
×    منوچهری، مجتبی، خسروپناه دزفولی، عبدالحسین، سلاجقه، سنجر، و منظری توکلی، علیرضا (1403). شناخت نظریه سرمایه انسانی سبز از منظر اندیشمندان غرب؛ رویکردی انتقادی با ایدئولوژی اسلامی، فصلنامه فرهنگ در دانشگاه اسلامی،3(52). 104-89.
× Ahmed, L., Nasir, A., Nasir, A., & Bakhtawar, A. (2021). The influence of green human capital and green abilities on employee green behavior with moderating role of green knowledge sharing: A conceptual study. South Asian Journal of Social Sciences and Humanities, 2(2), 1-12.
× Bag, S., & Gupta, S. (2020). Examining the effect of green human capital availability in adoption of reverse logistics and remanufacturing operations performance. International Journal of Manpower, 41(7), 1097-1117.
× Chen, Y. S. (2008). The positive effect of green intellectual capital on competitive advantages of firms. Journal of Business Ethics, 77, 271-286.
× Chen, Y. S., & Chang, C. H. (2013). Utilize structural equation modeling (SEM) to explore the influence of corporate environmental ethics: the mediation effect of green human capital. Quality & Quantity, 47, 79-95.
× Cheng, Y., Masukujjaman, M., Sobhani, F. A., Hamayun, M., & Alam, S. S. (2023). Green logistics, green human capital, and circular economy: the mediating role of sustainable production. Sustainability, 15(2), 1045.
× Leniwati, D. (2024). Constructing green human capital concept for corporate sustainability: Interdisciplinary perspective. In Environmental Issues and Social Inclusion in a Sustainable Era (pp. 43-55). Routledge.
× Nawangsari, L. C. (2022). The Effect of Green Human Capital, Green Structural Capital and Green Relation Capital on Company Sustainability by Mediating Green Environment Management. environment.
× Nureen, N., Liu, D., Irfan, M., Malik, M., & Awan, U. (2023). Nexuses among green supply chain management, green human capital, managerial environmental knowledge, and firm performance: evidence from a developing country. Sustainability, 15(6), 5597.
× OECD. (2012). Greening Development: Enhancing Capacity for Environmental Management and Governance. OECD Publishing.
× Shoaib, M., Abbas, Z., Yousaf, M., Zámečník, R., Ahmed, J., & Saqib, S. (2021). The role of GHRM practices towards organizational commitment: A mediation analysis of green human capital. Cogent Business & Management, 8(1), 1870798.
× Taoketao, E., Feng, T., Song, Y., & Nie, Y. (2018). Does sustainability marketing strategy achieve payback profits? A signaling theory perspective. Corporate Social Responsibility and Environmental Management, 25(6), 1039-1049.
× Tjahjadi, B., Agastya, I. B. G. A., Soewarno, N., & Adyantari, A. (2022). Green human capital readiness and business performance: do green market orientation and green supply chain management matter? Benchmarking: An International Journal.
× Yin, M., Shih-Chih, C., & Athapol, R. (2021). Understanding the Antecedents and Consequences of Green Human Capital. Econ, Soc, Tech, & Climate Change – Original Research.
× Zhang, Y., Luo, Y., Zhang, X., & Zhao, J. (2019). How green human resource management can promote green employee behavior in China: A technology acceptance model perspective. Sustainability, 11(19), 5408.