فصلنامه علمی پژوهشی حکمرانی فرهنگ

فصلنامه علمی پژوهشی حکمرانی فرهنگ

بررسی عوامل مؤثر بر فرهنگ مالیاتی و راهکار‌های ارتقای آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد
2 دکتری جامعه‌شناسی توسعه اقتصادی دانشگاه فردوسی مشهد
3 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی دانشگاه شهید بهشتی
چکیده
امروزه بسیاری از کشور‌های در حال توسعه به‌منظور رسیدن به توسعه پایدار بر ظرفیت و منابع درونی تکیه کرده‌اند که مهم‌ترین این منابع درآمد‌های مالیاتی است. چگونگی مشارکت مردم در تأمین درآمد‌های مالیاتی، تا حد زیادی حاصل فرهنگ مالیاتی یک جامعه است که عوامل مهمی در شکل‌گیری آن دخیل‌اند. این تحقیق در پی پاسخگویی به این سؤالات است که چه عواملی بر فرهنگ مالیاتی مردم مؤثرند و راهکار‌ها و استراتژی‌های ارتقای این فرهنگ کدام‌اند. به‌منظور پاسخگویی به سؤال اول، از روش اسنادی بهره گرفته شده و از میان 140 عنوان پژوهش مرتبط با موضوع، 48 عنوان مورد بررسی دقیق قرار گرفته و عوامل مؤثر بر فرهنگ مالیاتی در 4 دسته عوامل فردی، اجتماعی، سازمانی و قانونی استخراج شدند. بررسی‌ها نشان می‌دهد نقشی که قوانین و سازمان‌های مالیاتی در ایجاد فرهنگ مالیات بازی می‌کند بسیار پررنگ‌تر از از نقش مردم به‌عنوان عاملان فردی است. برای پاسخگویی به سؤال دوم نیز با 13 نفر از متخصصان حوزه ارتباطات و کارشناسان اقتصادی و مالیاتی با استفاده از مصاحبه نیمه‌ساختاریافته گفتگو صورت گرفته و استراتژی‌‌ها و راهبرد‌ها در قالب سه دسته راهبرد‌های اجتماعی، سازمانی و قانونی ارائه شده است. تأمین مالی کارمندان، استفاده از نیرو‌های متخصص، شفاف‌سازی و ارائه اطلاعات درباره هزینه‌کرد مالیات و ایجاد نظام جامع مالیاتی از جمله راهکار‌های سازمانی است. در بخش اجتماعی، می‌توان به تقویت ارزش‌های دینی و اخلاقی و توجه به جامعه‌پذیری نسل جدید به‌عنوان راهکار فرهنگی و استفاده از رسانه‌ها به‌عنوان راهکار تبلیغاتی اشاره نمود. وضع قوانین شفاف، ایجاد مکانیزم نظارتی دقیق و تعیین مجازات‌های مؤثر نیز از اهم راهکار‌های بخش قانونی است. 
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Investigating the factors affecting the tax culture and strategies to promote it

نویسندگان English

majid fouladiyan 1
hasan rezaeebahrabad 2
mansureh goli 3
1 Faculty member of the Department of Social Sciences, Ferdowsi University of Mashhad
2 PhD in Sociology of Economic Development from Ferdowsi University of Mashhad
3 PhD student in Sociology, Shahid Beheshti University
چکیده English

How people contribute to tax revenues is the result of a society's tax culture, in which important factors are involved. This research seeks to answer the questions of what factors affect the tax culture of the people and what are the strategies and strategies to promote this culture. In order to answer the first question, the documentary method has been used and among 140 research topics related to the subject, 48 titles have been carefully examined. As a result, the factors affecting tax culture in 4 categories of individual, social, organizational and legal factors have been extracted. اند. Studies show that the role that tax laws and organizations play in creating a tax culture is far greater than the role of individuals as individual agents. The second question was answered through interviews with experts, during which 13 experts in the field of communications and economic and tax experts were interviewed using semi-structured interviews, and strategies and strategies in the form of three categories of social strategies. Organizational and legal are provided. Employee financing, the use of specialized personnel, transparency and information on tax spending and the creation of a comprehensive tax system are among the organizational solutions. In the social sector, we can point to the strengthening of religious and moral values ​​and attention to the socialization of the new generation as a cultural strategy and the use of media as a propaganda strategy.

کلیدواژه‌ها English

Tax
tax culture
promotion of tax culture
  • اجاقلو، کمال؛ بهروان، حسین؛ نوغانی، محسن(۱۳۹۵)؛ بازسازی معنایی کنش مالیاتی به روش نظریه زمینه‌ای، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دوره ۵، شماره ۴، زمستان ۹۵، ص ۵۷۵- ۵۹۲
  • الماسی، حسن، عاملی، آنژلا، حاج محمدی، فرشته، (۱۳۹۳)،بررسی طرز تلقی مؤدیان نسبت به انصاف نظام مالیاتی و تأثیر آن بر رفتار تمکین مالیاتی، پژوهشنامه مالیات، شماره ۲۲، تابستان ۱۳۹۳، ص ۲۲۱-۲۴۹
  • الماسی، حسن، مرجانی، امیر بابک، قریشی، راحله (۱۳۹۱)،عوامل سازمانی مؤثر بر فرار از مالیات بر ارزش‌افزوده(مطالعه موردی اداره کل مالیات بر ارزش‌افزوده شهر تهران)، پژوهشنامه مالیات، شماره ۱۵، پاییز ۱۳۹۱، ص ۳۷-۵۰
  • ام. برد، ریچارد، جانتشر، میلکاکاسانگرا (1375)، بهبود مدیریت مالی در کشورهای در حال توسعه، ترجمه علی عرب مازار و علی اصغر شایانی، تهران، انتشارات دانشکده امور اقتصادی.
  • بهروان، حسین، نوغانی،محسن، اجاقلو،کمال (1395). کنش مالیاتی و عوامل جامعه شناختی موثر بر آن.پژوهشنامه مالیات.شماره30.
  • توکلی، محمدجواد (۱۳۹۵)،انگیزش و تربیت اخلاقی در نظام مالیاتی اسلام، پژوهش‌نامه مالیات، شماره سی و دوم، زمستان ۱۳۹۵، ص ۱۹۵- ۲۲۱
  • جلال آبادی، اسدالله و عزیزخانی، فاطمه (۱۳۸۴) اظهارنظر کارشناسی درباره طرح تشکیل جامعه مشاوران رسمی مالیاتی ایران، مجله اقتصادی، شماره ۱۲۵۶
  • جوادی یگانه، محمدرضا (1394)، پیمایش ملی ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان .مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران.
  • خان جان، علیرضا (1383).پتانسیل‌های فرار و تقلب در نظام مالیات بر ارزش افزوده؛ بازخورد تجربه عملیاتی کشورهای در حال توسعه. مجله اقتصادی، سال چهارم، شماره
  • خان جان، علیرضا (۱۳۸۴)، گزارش طرح پژوهشی: نقش نهادهای رسمی در فرار مالیاتی ( موردمطالعه: شهرستان مشهد)، به سفارش سازمان امور مالیاتی، دفتر مطالعات و تحقیقات مالیاتی
  • خداپرست شیرازی، جلیل (۱۳۹۵)، گزارش طرح پژوهشی، بررسی وضعیت معوقات مالیاتی در استان فارس به تفکیک منابع و علل آن، سازمان امور مالیاتی، معاونت پژوهش، برنامه‌ریزی و امور بین‌الملل
  • رامشینی، محمود، جمشیدی، ناصر، اسدی، غلامحسین (۱۳۹۵)، پژوهشنامه مالیات، شماره سی و یکم پاییز ۱۳۹۵، ص ۱۱-۳۰.
  • زنجیردار، مجید، فرهودی، قادر (1388)، بررسی نقش مولفه‌های فرهنگ شغلی بر تمکین مالیاتی صاحبان مشاغل موضوع بند الف ماده 95 مالیات‌های مستقیم اداره کل امور مالیاتی مرکز تهران، پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد واحد اراک.
  • زهی، نقی، محمدخانلی، شهرزاد (1389)، بررسی عوامل موثر بر درآمدهای مالیاتی (مطالعه موردی استان آذربایجان شرقی)، پژوهشنامه مالیات، شماره 9. ص25-60.
  • سبکتکین، قربانعلی، جعفری، احمد، (۱۳۹۵)،تحلیل جامعه‌شناختی راهبردهای مشارکت مردم در پرداخت مالیات‌های محلی (عوارض خدمات شهری) در بین شهروندان کرج، فصلنامه راهبرد اجتماعی فرهنگی، سال پنجم، شماره بیستم، پاییز ۹۵، ص ۲۲۰- ۲۹۷
  • سنجش سرمایه اجتماعی در ایران (1394). تهران: مرکز افکار سنجی دانشجویان .
  • شافعی، رضا (۱۳۹۵)، گزارش طرح پژوهشی: بررسی عوامل مؤثر بر فرهنگ تمکین و پذیرش عمومی مالیات در میان مودیان و راهکارهای گسترش آن در استآن‌های غرب کشور،‌ سازمان امور مالیاتی، معاونت پژوهش، برنامه‌ریزی و امور بین‌الملل
  • شیرخدایی، میثم، خلیل پالندی، فرشته، شیرازی، هاجر (۱۳۹۵)، بازاریابی اجتماعی در سازمان امور مالیاتی: تبیین نقش انتقام ارباب‌رجوع در تمایل به فرار مالیاتی، پژوهشنامه مالیات شماره سی و دوم، زمستان ۱۳۹۵، ص ۹۷- ۱۲۴
  • صالحی، مهدی، پرویزی فرد، سعید، استوار، مستوره (۱۳۹۳)، تأثیر عوامل فرهنگ مالیاتی بر تمکین مالیاتی بین مودیان امور مالیاتی، پژوهش‌نامه مالیات، شماره ۲۳، پاییز ۹۳، ص ۱۸۵- ۲۱۴
  • ضیایی بیگدلی، محمد تقی (1394). ارزیابی نظام مالیات بر ارزش افزوده در ایران و امکانسنجی جایگزینی آن با مالیات بر فروش. معاونت برنامه ریزی و فناوری اطلاعات ، دفتر مطالعات و تحقیقات مالیاتی.
  • طاهرپور کلانتری، حبیب‌اله، علیاری شوره دلی، علی(1386). شناسایی عوامل فرهنگ مالیاتی مودیان مشاغل شهر تهران.پژوهشنامه اقتصادی.دوره هفتم .شمار 1.
  • عسگری، علی(1392)، «کالبدشکافی اصلاح نظام مالیاتی کشور: چالش‌ها، برنامه‌ها و عملکرد نظام مالیاتی»، فصلنامه‌ی سیاست‌های مالی و اقتصادی، 127-85.
  • علامه حائری، فریدالدین، هرتمنی، امیر، بهراد،‌آرمان (۱۳۹۳)،تأثیر تبلیغات بر تمکین مودیان مالیاتی، پژوهشنامه مالیات، شماره ۲۲، تابستان ۱۳۹۳، ص ۱۵۷-۱۸۵
  • فلیحی، نعمت و همکاران، (۱۳۸۴)،‌ برآورد تلاش مالیاتی کشور و استآن‌های منتخب، طرح پژوهشی به سفارش سازمان امور مالیاتی، معاونت برنامه‌ریزی و فناوری اطلاعات
  • فلیک، اووه (1391)، درآمدی بر تحقیق کیفی، ترجمه هادی جلیلی، نشر نی، تهران.
  • قلی‌پور، حسین، روحی خلیلی، مهدی (۱۳۹۲)، بررسی رابطه بین رفتار شهروندی سازمانی کارکنان مالیاتی و تمکین مالیاتی مؤدیان، پژوهشنامه مالیات، شماره نوزدهم، پاییز ۱۳۹۲، ص ۵۷-۷۵
  • کالیز، جان، و فیلیپ جونز (۱۳۸۸)، مالیه عمومی و انتخاب عمومی (جلد اول) ترجمه الیاس نادران، آرش اسلامی، و علی چشمی، تهران: سمت.
  • لاری دشت بیاز و همکاران ( ۱۳۹۳)، بررسی رفتار اخلاقی مودیان بزرگ مالیاتی از دیدگاه اخلاقی پست‌مدرن، پژوهشنامه مالیات، شماره ۲۴، زمستان ۱۳۹۳، ص ۹-۳۵
  • لشکرزاده، مریم، عزیزی، محمد (1389)شناسایی برخی عوامل موثر بر ارتقای فرهنگ مالیاتی در ایران.فصلنامه مدیریت، .سال هشتم، شماره22.
  • محسنی تبریزی، علیرضا، کمیجانی، اکبر، عباس زاده، مرتضی (۱۳۸۹)، بررسی عوامل مؤثر برافزایش فرهنگ مالیاتی در میان مؤدیان بخش مشاغل )صنف لوازم‌التحریر ) استان البرز، پژوهشنامه مالیات، دوره جدید، شماره نهم، پاییز و زمستان ۱۳۸۹، ص ۱۹۹-۲۲۸
  • مرادی، مهدی، رستمی، امین، تقی زاده، رضا (۱۳۹3)، بررسی عوامل مؤثر بر فرار از پرداخت مالیات با تأکید بر عوامل فرهنگی، پژوهشنامه مالیات، شماره ۱۸، تابستان ۱۳۹۲، ص ۱۸۱-۲۰۱
  • مطلبی، داوود، ثاقب فرد، محمد، حسینی، سید جابر، یزدانی، حمیدرضا (۱۳۸۷)، مدلی برای سنجش رضایت مؤدیان مالیاتی سازمان امور مالیاتی کشور:مورد اداره کل امور مالیاتی مؤدیان بزرگ، فصلنامه تخصصی مالیات، دوره جدید، شماره دوم، پاییز، ۸۷، ص ۱۳۷- ۱۷۳
  • ملازاده، محمد، (۱۳۹۲)،عوامل مؤثر بر ارتقای فرهنگ مالیاتی در میان مودیان نظام مالیات بر ارزش‌افزوده (صنف طلافروشان استان آذربایجان غربی)، مطالعات کمی در مدیریت، سال پنجم، شماره اول، بهار ۹۳، ص ۱۲۱-۱۴۸
  • منجگانی، سیر اکبر، طبسی لطف آبادی، وحیده، (۱۳۹۴)، عوامل مؤثر بر اثربخشی تبلیغات بر تمکین مالیاتی مؤدیان حقوقی شهر مشهد با رویکرد AHP، پژوهش‌نامه مالیات، شماره ۲۷، پاییز ۹۴، ص ۱۲۱- ۱۴۴
  • نصیری اقدم، علی، (۱۳۹۱)، طرح پژوهشی: اصلاح سیستم مالیات با رویکرد بهبود محیط کسب‌وکار، پژوهشکده مطالعات توسعه جهاد دانشگاهی واحد تهران

 

  • Alm, J. and J. L. Gomez (2008), “Social capital and tax morale in spain.” economic analasis and policy, Vol.38no,1,march 2008.
  • Alm, J., B. R. Jackson and M .McKee (1992a), “Estimating the determinants of taxpayer compliance with experimental ” National Tax Journal, 45(1), 107–14.
  • Alm, J., B. R. Jackson and M .McKee (1992b),“Institutional uncertainty and taxpayer compliance.” The American Economic Review, 82(4), 1,018–26.
  • E., A.W Cappelen and T. Ognedal (2008) , “Fair Tax Evasion” Nordic Journal of Political Economy, http://www.nopecjournal.org.
  • Bailey,K.D.(1994). Method of social Research.New York;The Free Press.
  • Cowell, F.A. (1992), “Tax Evasion and Inequity.” Journal of Economic Psychology, 13,521-543.
  • Crocker, Keith J. and Slemrod, Joel. (2005), “Corporate Tax Evasion With Agency Costs.” Journal of Public Economics, 89(9-10Sep), 1593-1610.
  • Chuenjit ,Pakarang (2014). The Culture of Taxation: Definition  and Conceptual Approaches for Tax Administration, Journal of Population and Social Studies, Volume 22 Number 1 January 2014 : 14-34.
  • De Juan, A., M.A. Lasheras and R. Mayo (1994), “Voluntary Tax Compliant Behavior of Spanish Income Tax Payers.” Public Finance, 49, 90-105.
  • Demir,I.,C(2011) ,“The role of selected economic and noneconomic factors on tax evasion: an empirical ” International Scientific Conference YOUNG SCIENTISTS.
  • Fjeldstad, O. H. (2004), “What’s trust got to do with it? Non-payment of service charges in local authorities in South Africa. ”Journal of Modern African Studies, 42(4), 539–62.
  • Gordon, J.P.F. (1989), “Individual Morality and Reputation Costs as Deterrents to Tax Evasion.” European Economic Review 33, 797-805.
  • Hyun, J. K. (2005). Tax compliances in Korea and Japan: Why are they different?. Policy Research Institute, Ministry of Finance, Japan.
  • Jackson, B. R., and V. C. Millron (1986), “Tax compliance research: Finding, problem and prospects.” Journal of Accounting Literature, 5, 125-165.
  • James, S., and C. Alley (2002), “Tax compliance, self-assessment and tax administration.” Journal of Finance and Management in Public Services, 2(2), 27-42.
  • James,OZ. zaimah, and M. kamil (2011) , “Individual taxpayers attitude and compliance behaviour in nigeria:the moderating role of financial condition and risk preference.” Journal of accounting and taxation, 3(5) , 91-104,sepember 2011.
  • Joulfaian, D. (2009), “Bribes and Business Tax Evasion.” The European Journal of Comparative Economics, 6(2), 227-244.
  • Kirchler, E., S. Muelbacher, B. Kastlunger and I. Wahl (2007), Why pay taxes? A review of tax compliance decisions. Working paper 07-03, Altanta: Georgia State University.
  • Lewis, A., (1982b), “The social psychology of taxation.” British Journal of Social Psychology, 21 (2), pp. 151-158.
  • Loo, E. C., M. Mckerchar and A. Hansford (2009), “Understanding The compliance behaviour  of Malaysian individual  taxpayers  using a mixed method approach.”  Journal of the Australasian tax teachers association, 4.No.1.
  • Manski, C.F. (1993), “Identification of Endogenous Social Effects: The Reflection Problem.”Review of Economic Studies 60(3), 531-42.
  • McGee, R., S. Bose (October 4th Quarter/Autumn )2009),“ Attitudes Towards Tax Evasion in the Middle East: A Comparative Study of Egypt, Iran and Jordan.” Orlando, Florida: IABPAD Conference Proceedings.
  • Mukasa , j. (2011) ,Tax knowledge,perceived tax fairness and tax compliance in uganda:the case of small and medium income taxpayers in kampala central division.
  • Myles, G.D., R.A. Naylor (1996), “A Model of Tax Evasion with Group Conformity and Social Customs.” European Journal of Political Economy 12(1), 49-66.
  • Nerré,Birger.(2001). The Concept of Tax Culture, Paper prepared for the Annual Meetingof the National Tax Association, November 8-10, 2001, Baltimore, MD, USA
  • Organization for Economic Cooperation and Development (OECD) (2001), Compliance Measurements Practice, Centre for Tax Policy and Administration, Tax Guidance Series, Available: http://www.oecd.org/DAF/FSM/minimumattributestaciat.html.
  • Rawlings, G. (2003), “Cultural narratives of taxation and citizenship: Fairness, groups and globalization.” Australian Journal of Social Issues, 38(3), 269–306.
  • Richardson G (2006), “Determinants of tax evasion: a cross-country investigation.” J. Int. Acc. Auditing Taxation, 15: 150-169.
  • Scholz, J. T. and M. Lubell (1998), “Adoptive political attitude: Duy, trust and fear as monitors of tax policy.” American Journal of Political Science, 42, 903-920.
  • Silvani, C. A. (1992), Improving tax compliance. In M. B. Richard, Improving tax administration in developing countries, (ed), Washington D. C.: IMF.
  • Song, Y.-D., and T. E. Yarbrough (1978), “Tax ethics and taxpayer attitudes:A survey.” Public Administration Review, 38(5), 442–52.
  • Spicer, M., and, L.A. Becker (1980), “Fiscal Inequity and Tax Evasion: An Experimental Appoach.” National Tax Journal 33(2), 171-5.
  • Spicer M.N.and S.B Lundstedt (1976), “Understanding Tax Evasion.” Public Financ. 31: 295-305.
  • Taylor, N. (2003), “Understanding taxpayer attitudes through understanding taxpayer identities.” In V. Braithwaite (ed.), Taxing democracy. Understanding tax avoidance and evasion (71–92), Aldershot: Ashgate.
  • Torgler, B. (2003), Tax morale: Theory and analysis of tax compliance. Unpublished doctoral dissertion, University of Zurich, Switzerland.
  • Vijay, S. (1983). Implications of corporate culture: A manager's guide to action. Organizational dynamics, 12(2), 5-23.
  • Weigel, R. H., D.J. Hessing and H. Elffers (1987), “Tax Evasion Research: A Critical Appraisal and Theoretical Model.” Journal of Economic Psychology, 8, 215-235.
  • Wenzel, M. (2005a), “Misperception of social norms about tax compliance: From theory to intervention.” Journal of Economic Psychology, 26(6), 862–83.
  • Wenzel, M. (2005b), “Motivation or Rationalisation? Causal relations between ethics, norms and tax compliance.” Journal of Economic Psychology, 26(4), 491–508.
  • William, R. (1961). Culture and society: 1750-1950. New York: Penguin.
  • Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative research in psychology, 3(2), 77-101.‏