فصلنامه علمی پژوهشی حکمرانی فرهنگ

فصلنامه علمی پژوهشی حکمرانی فرهنگ

دیرینه‌‌شناسی «تصویب قانون مدارس غیرانتفاعی در سال 1367»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی تهران
2 استادیار گروه جامعه‌شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران
3 استاد تمام دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی
4 استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شرق
چکیده
این مقاله به تشریح چگونگی شکل‌گیری، تحول و تبادلات صورت گفتمانی مؤثر بر قانون مدارس غیرانتفاعی، مصوب سال 1367 اختصاص دارد. در بررسی تاریخی این رخداد از شیوه تاریخ‌نگاری دیرینه‌شناسانه فوکو استفاده شده است. هدف اصلی در این روش کشف نظم درون‌ماندگار و ارتباط اسنادی در سطح تحلیل گزاره‌هایی است که مبنای عمل قرار گرفته و توانسته است گفتمانی را تصدیق یا طرد کند. در طی این پژوهش مشاهده شد که ادامه فعالیت مدارس خصوصی اسلامی بعد از انقلاب، ادامه فرایندی بوده است که پیش از آن در دهه 1320 با انگیزه ایجاد فضای سالم آموزشی و ایجاد امید برای امکانِ داشتن زندگی دینی و امکانِ همزیستی دین و علم شکل گرفته بود. پیامد‌های عینی آن تأسیس مجموعه مدارس اسلامی به‌صورت متشکل و فراگیر بود. این مدارس برای رژیم شاهنشاهی و در دوره بعد از انقلاب دو نوع سوژگی متفاوت داشت. این جریان طی برخورد با روند‌های دیگری از میانه دهه 1360 دوباره از حاشیه به متن آمده و به تصویب قانون تأسیس مدارس غیر‌انتفاعی در سال 1367 منتهی شد. روندهایی چون اختلافات فقهی و سیاسی نیرو‌های انقلابی، جنگ و شرایط اقتصادی حاصل از آن، مسئله اسلام سیاسی، جایگاه فراگفتمانی امام خمینی و تغییرات فرهنگی جامعه در میانه این دهه، روندهایی بودند که حادث شدند و با برخورد به یکدیگر گفتمان ملی‌کردن و برنامه‌ریزی را در حوزه آموزش و پرورش به نظارت دولت و مشارکت اقتصادی مردم تغییر دادند و زمینه‌ساز تصویب این قانون شدند. 
 
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Genealogy of Enactment of Non-Profit Schools Law in 1988

نویسندگان English

Reyhane naderinejad 1
Qasem Zaeri 2
farshad momeni 3
Nouruz Hashemzehi 4
1 sociology. human science , Science and Research Branch .Islamic Azad University.Tehran. Iran.
2 Assistant Professor, Department of Sociology, Faculty of Social Sciences, University of Tehran
3 Faculty of economics , Allameh Tabatabaei University
4 Assistant Professor, Azad University, Tehran Sharq Branch
چکیده English

This article examines the formation, development and discoursal exchanges affecting Non-Profit School Law enacted in 1988. For carrying out a historical investigation into this event, Foucault's genealogy-based historiography has been used. The main objective of this method is the discovery of immanent order and attribution relationship at the level of predicates' analysis which has been used as the basis for practice and been able to confirm or reject a discourse.the activity of Islamic non-profit schools after the revolution had been a continuation of a process which was formed in 1940s as motivated by creating a healthy environment for education and boosting hopes for the possibilities of having a religious life and of the co-existence of religion and science. A concrete result of which was the organized and pervasive founding of Islamic schools. These schools had two different kinds of subjectivity for Shah's regime and the one after the revolution. Coincided with other trends, this course was brought back into focus from mid 1980s and thus led to the enactment of Non-Profit School Law in 1988. Islamic juridical and political differences among revolutionary forces, war and the resultant economic conditions, the issue of political Islam, the position of Imam Khomeini's meta-discourse and cultural changes of the society were some trends which occurred in the middle of this decade. As a result of their coincidence, the nationalization and planning discourse of education was replaced by governmental supervision and economic participation of people, which paved the way for the enactment of this law.

کلیدواژه‌ها English

education in Iran
Foucault's genealogy
non-profit schools
nationalism
government of war
  • آزاد،محمد.(1392). ردپای بنی‌صدر در اقتصاد ایران دولتی‌ساز بزرگ. مجلة تجارت فردا، شماره74 - دولت‌سازان.
  • اژنگ،فرامرز.(1396). نگاهی تبارشناختی به مشارکت‌های مردمی در نظام تعلیم و تربیت جدید ایران. پایان‌نامه کارشناسی ارشد تاریخ و فلسفه آموزش و پرورش،دانشگاه تهران.
  • اسماعیلی، اخیرالله.(1380).دولت موقت.تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  • افشار، معصومه.( 1379). مقایسه آموزه‌های تربیت اخلاقی از منظر پست‌مدرنیسم و تربیت اخلاقی دینی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. گروه فلسفه تعلیم و تربیت. دانشکده ادبیات و علوم انسانی تربیت مدرس.
  • اکرمی،سید‌کاظم.(1389). آموزش و پرورش و جنگ تحمیلی. در کارنامه دولت جنگ. تهران: روزنه.
  • امیدی،رضا.(1397).آموزش حق طبیعی یا طبقاتی. ماهنامه چشم‌انداز ایران فردا. شماره 11.
  • ایروانی، شهین.(1392).مقدمه ای بر تبیین ماهیت نظام آموزش و پرورش ایران از آغاز دوره مدرن سازی تا امروز. پژوهش نامه مبانی تعلیم و تربیت، 4 (1)، 110-83.
  • باقری، خسرو؛ نرگس سجادیه؛ طیبه توسلی. (1394). رویکردها و روش‌های پژوهش در فلسفه تعلیم و تربیت. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
  • برزین،سعید.(1377). جناح‌بندی سیاسی در ایران از دهه 1360 تا دوم خرداد 1376.تهران: نشر مرکز.
  • بهرامی، گیتی. 1394. کالایی‌شدن آموزش . پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد علوم‌اجتماعی دانشگاه تهران. گروه برنامه‌ریزی رفاه اجتماعی.
  • بهشتی،سید‌محمد.(1397). نظام اقتصادی در اسلام(مباحث کاربردی). تهران: روزنه.
  • بیات، سجاد.1392. بررسی گفتمان های تحول در تعلیم و تربیت ایران در سه دهه اخیر با تاکید بر نظام آموزش و پرورش.پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد.پژوهش علوم اجتماعی.دانشگاه تهران.
  • پارسانیا،حمید.(1376). حدیث پیمانه‌پژوهشی در انقلاب اسلامی. قم: معاونت امور اساتید و دروس معارف اسلامی.
  • خبرگزاری تسنیم. (13بهمن1398). اصرار عجیب دولت بر اجرا و توسعه وخرید خدمات آموزشی در سال ۹۹. https://www.tasnimnews.com/fa/news/1398/11/13/2193782/%D8%
  • حبیب پورگتابی، رحیم. (1393). جامعه شناسی سیاست آموزش ی در ایران با لنز حکومت مندی، برنامه ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، شماره 21، صص 284-223.
  • جعفریان،رسول.(1392).جریان‌ها و سازمان‌های مذهبی و سیاسی ایران سال‌های 1357-1320.تهران: نشر علم.
  • جعفری، پریوش.(1389). مشارکت بخش خصوصی در آموزش‌و‌پرورش ایران.تهران:عترت نو.
  • جوادی‌، محمدجعفر. 1373. نابرابریهای‌ آموزش ی‌ و ابعاد جامعه‌شناختی‌ آن‌؛ فصلنامه‌ پژوهش‌ در مسائل‌ تعلیم‌و تربیت‌؛ دبیرخانه‌ انجمن‌ ایرانی‌ تعلیم‌ و تربیت‌، دوره‌ جدید شماره‌ 3، تهران‌.
  • جوادی نیا،حسین.(1394). گنجینه خاطرات بچه‌های دیروز. قم: حسین جوادی نیا.
  • حاضری،علی‌محمد.(1377). مدارس غیر انتفاعی و تحرک اجتماعی. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  • حاضری، علی محمد؛ آریان راد، امین (1396). عدالت آموزشی در دهه اول جمهوری اسلامی.تاریخ نامه انقلاب، سال اول، دفتر اول، بهار و تابستان، شماره پیاپی 1، صص 145-171.
  • خالقی،محمد‌مهدی.(1391). پوستین وارونه. مستند. تهران: سازمان هنری و رسانه‌ای اوج.
  • خواجه‌پیری،اکبر.(1396). دبستان شماره2: گفتگو با اکبر خواجه پیری. تهران: نشر بهشت.
  • دریفوس،هیوبرت و پل رابینو.(1379).میشل فوکو فراسوی ساختارگرایی و هرمنیوتیک.ترجمه حسین بشیریه.تهران:نی.
  • دژپسند،فرهاد و حمید‌رضا رئوفی.(1378). اقتصاد ایران در دوران جنگ تحمیلی. تهران: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی،مرکز اسناد دفاع مقدس.
  • دژگاهی، صغری و محمد ضمیران. (1385). بررسی اهداف آموزشی از دیدگاه میشل فوکو. مجله اندیشه‌های نوین تربیتی، 2 (1)، صص169- 186
  • دژگاهی، صغری. (1386). کاربرد تحلیل گفتمان در مورد اهداف آموزشی نظام جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر مناسبات قدرت و دانش در اندیشه فوکو. رساله دکترا. گروه علوم تربیتی . دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس.
  • دلوز،ژیل.(1386). فوکو.ترجمه نیکو سرخوش و افشین جهاندیده.تهران:نی.
  • ده‌نمکی،مسعود. (20فروردین1396). برنامه تلویزیونی جهان‌آرا با موضوع آوینی متفکر دوران گذار. تاریخ بازیابی 20 اسفند 1397. قابل دسترسی در http://ofoghtv.ir/web/guest
  • روزنامه جمهوری اسلامی،22اردیبهشت1365.
  • روزنامه جمهوری اسلامی 20خرداد1365.
  • روزنامه رسالت،اردیبهشت1365.
  • روزنامه رسالت،اردیبهشت،1365.
  • روزنامه رسالت،20اردیبهشت،1365.
  • روزنامه رسالت،13اردیبهشت،1365.
  • روح اللهی اوجاکی، حسن. (1392). بررسی آرای فلسفی میشل فوکو و دلالتهای تربیتی آن. پایان‌نامه کارشناسی ارشد فلسفه تعلیم و تربیت. دانشگاه مازندران - دانشکده علوم انسانی و پایه.
  • روشن‌نهاد،ناهید.(1384). مدارس اسلامی در دوره پهلوی دوم. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  • زائری،قاسم و حاجیه محمدعلیزاده.(1396). تباریابی رخداد انقلاب فرهنگی در دانشگاه‌ها(بر مبنای همسویی انتقادی روندهای کلان فرهنگی دوره ما قبل اسلامی). فصلنامه راهبرد فرهنگ. شماره 37.
  • زارعی، حسین. (1389). بررسی دیدگاه‌های تربیتی میشل فوکو. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. گروه علوم تربیتی. دانشکده ادبیات و علوم انسانی . دانشگاه بوعلی سینا همدان.
  • سازمان امور موزه‌ها و یادمان‌های دفاع مقدس.(1396). نقش و عملکرد وزارت آموزش و پرورش در دوران دفاع مقدس(1359 تا 1367).گزارش منتشر نشده.
  • سازمان برنامه و بودجه.(1397). تحلیل و بررسی وضعیت نیروی انسانی شاغل در وزارت آموزش و پرورش، و پیش‌بینی مشمولان بازنشستگی تا سال ۱۴۰۶.تهران: معاونت امور علمی، فرهنگی و اجتماعی سازمان برنامه و بودجه.
  • سجادیه نرگس, باقری خسرو, ایروانی شهین, ضیمران محمد.(1389). پژوهش تبار شناختی و الهام بخشی آن برای قلمروهای پژوهشی در مطالعات برنامه درسی. مطالعات برنامه درسی.دوره4. شماره16. 68-95.
  • سحابی،عزت‌الله.(1382) اقتصاد سیاسی جمهوری اسلامی ایران،به کوشش: بهمن احمد امویی،تهران: گام نو.
  • سحابی،عزت‌الله.(1392). مصاحبه با تجارت فردا.
  • شادلو،عباس.(1386). جستاری تاریخی پیرامون تکثر‌گرایی در جریان اسلامی و پیدایش جناح راست و چپ مذهبی 1380- تهران: وزرا.
  • شرکا، جلیل.(2آذر1392). ناگفته های قائم مقام بانک مرکزی حکومت پهلوی از سقوط شاه.مجله تجارت فردا.شماره66.
  • شعبانی ورکی؛محمدی چابکی.(1387).تاریخ فلسفه تعلیم و تربیت در ایران. تعلیم و تربیت سال بیست و چهارم زمستان 1387 شماره 4 (پیاپی 96).
  • شهبازی،محمد.(1396). خاطرات دهه 60. تهران: داریوش.
  • طباطبایی،سید جواد.(1375). زوال اندیشه سیاسی در ایران.تهران: کویر.
  • عالی، مرضیه. (1391). رساله تبارشناسی انضباط در مدرسه (مبتنی بر مناسبات قدرت- دانش در دیدگاه میشل فوکو). در رشته علوم تربیتی دانشگاه فردوسی مشهد.
  • عالی، مرضیه.(1398). تحلیل تبارشناختی از سیر تحول گفتمان‌های تربیتی. پژوهش نامه تربیت تبلیغی. هفدهم و هجدهم. صص 56-41.
  • عظیمی،میکائیل.(1394). روایت سازمانی که بود(شکل گیری،عملکرد و آثار سازمان صنایع ملی ایران).تهران: کویر.
  • علی آبادی، ابوالفضل. (1385). تبیین اخلاق در فلسفه مدرن (کانت) و پست مدرنیسم (فوکو) و نقد تطبیقی دلالت‌های آن برای تربیت اخلاقی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. گروه فلسفه تعلیم و تربیت. دانشکده ادبیات و علوم انسانی. دانشگاه تربیت مدرس.
  • فوکو،میشل.(1378).نظم گفتاردرس افتتاحی در کلژدوفرانس. ترجمه باقرپرهام.تهران:آگه.
  • فوکو،میشل.(1392).دیرینه‌شناسی دانش.ترجمه نیکوسرخوش و افشین جهاندیده.تهران:نی.
  • قاجارگر، مرتضی.(1380). مقدمه‌ای بر خصوصی‌سازی نظام آموزش‌و‌پرورش ایران .تهران: زهد.
  • قاسمی پویا، اقبال .(1380). مشارکت‌های مردمی در آموزش‌و‌پرورش. وزارت آموزش‌و‌پرورش، پژوهشکده تعلیم‌و‌تربیت.
  • قسیمی،محمدرضا.(1396). شاهد جنگ و اقتصاد.تهران: دنیای اقتصاد.
  • کارنامه و خاطرات‌هاشمی رفسنجانی سال 1360.(1378).
  • کارنامه و خاطرات‌هاشمی رفسنجانی سال 1361.(1380).
  • کاظمی،عباس.(1395). امر روزمره در جامعه پساانقلابی. تهران: فرهنگ جاوید.
  • کرمی پور،حمید.(1380).جامعه تعلیمات اسلامی(ایه الله شیخ عباس علی اسلامی و نقش ایشان در انقلاب اسلامی). تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  • کرمی پور،حمید.(1389). کارنامه سیاسی و فرهنگی دبیرستان‌های کمال نارمک،رفاه و علوی. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی
  • کریمخان‌زند، مصطفی.1391.پیدایش مدرسه جدید در ایران.پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد.دانشگاه تهران.دانشکده علوم اجتماعی.
  • کمیسیون اقتصادی برآورد خسارات جنگ تحمیلی.(1363). خلاصه گزارش بر آورد خسارات اقتصادی جنگ تحمیلی عراق علیه ایرات تا اسسفند ماه۱۳۶۱ . تهران: سازمان برنامه و بودجه.
  • مذاکرات جلسه علنی مجلی شورای اسلامی ،جلسه 258. شماره 12003.
  • مجتهد‌شبستری،محمد.(1375). هرمنوتیک کتاب و سنت.تهران: طرح نو.
  • محمدی، حمدالله (1393)"نئولیبرالیسم و تجاری سازی تربیت: چالشی فراروی تربیت اخلاقی. پژوهش نامه مبانی تعلیم و تربیت، 4 (2)، صص 116-95.
  • محمدی،یداله.(1389). نفت و سیاست خارجی ایران در دهه اول انقلاب اسلامی1367- 1357. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  • محمدی اصل،عباس.(1392). جامعه شناسی میشل فوکو. تهران: گل آذین.
  • مرکزپژوهش های مجلس.(1397). بررسی لایحه بودجه سال 1398 کل کشور 44. «بند «4» تبصره «19» و جزء «1» و «3» بند «ب» تبصره «21» خرید خدمات آموزشی در آموزش و پرورش . شماره مسلسل : 16288.
  • مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران،جلسه اول تا سی‌و‌یکم. جلسه 57: 1545.
  • مشایخی،عادل.(1395). تبارشناسی خاکستری است:تاملاتی درباره روش فوکو.تهران: ناهید.
  • مظفر، محمد. (1397). نو مفهوم‌پردازی شک دکارتی بر اساس انتقادهای معرفت شناختی شک سوفیستی پروتاگوراس و شک پست‌مدرن میشل فوکو به منظور استنتاج اصول یاددهی- یادگیری. رساله دکترا. گرایش فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی. دانشکده علوم انسانی. دانشگاه تربیت مدرس.
  • معین فر،علی اکبر.(1392). مصاحبه با تجارت فردا.
  • مقصودی،مجتبی.(1380). تحولات سیاسی اجتماعی ایران 1357 - 1320 . تهران: روزنه.
  • مؤمنی،فرشاد.(1392). اقتصاد ایران در دوران تعدیل ساختاری. تهران: نقش و نگار.
  • میر‌محمد‌صادقی،علاالدین.(1391). نام سازمان اقتصاد اسلامی،انتخاب عزت سحابی بود. مجله تجارت فردا. مجلة 33 - عقوبت پیش فروش سکه. قابل دسترسی در: http://www.tejaratefarda.com/fa/tiny/news-8668
  • مهرجو،بهراد؛غفاریان،متین.(1391). پنجره‌ای به گذشته خاطرات علا‌ءالدین میر‌محمد‌صادقی. تهران: کارآفرین.
  • میرسلیم،‌مصطفی.(1384). جریان شناسی فرهنگی بعد از انقلاب اسلامی ایران1380-1357.تهران: باز.
  • نجفی‌قدسی، نفیسه.(1387). عدالت در آموزش و پرورش از دیدگاه اسلام با تاکید بر خصوصی سازی مدارس. پایان نامه علوم تربیتی. دانشگاه تربیت مدرس.
  • وحیدی،محمد.( 3/8/1399). سهم آموزش و پرورش از بودجه عمومی دولت از ۱۸ درصد به ۸ درصد رسید!. خبرگزاری تسنیم.

https://www.tasnimnews.com/fa/news/2375386