فصلنامه علمی پژوهشی حکمرانی فرهنگ

فصلنامه علمی پژوهشی حکمرانی فرهنگ

نقش ارزش‌‌ها در مفهوم‌پردازی؛ رهیافت پسااثباتی ماکس وبر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار دانشگاه شهید بهشتی
چکیده
منطق مفهوم‌سازی در علوم اجتماعی یکی از مناقشات معرفت‌شناسی و روش‌شناسی  را تشکیل می‌دهد. یکی از اصلی‌ترین نزاع‌‌ها حول نسبت دانش و ارزش است که آیا  ضروری و ممکن است که دانشمند اجتماعی در ساخت و پرداخت مفاهیم از ورود ارزش‌های فرهنگی اجتناب کند یا اینکه ارزش‌‌ها از عناصر مقوم و منطقی مفهوم‌سازی محسوب می‌شوند؟ در این صورت، مفهوم‌سازی آغشته به ارزش‌های محقق چگونه مخلّ عینیت نیست؟ در پاسخ به این پرسش، رهیافت اثباتی و طبیعت‌گرایانه دورکیم معتقد است که مفاهیم علوم اجتماعی غیرارزش‌بار و دخالت ارزش‌های محقق در مفهوم‌سازی مخلِّ عینیت است. پژوهش حاضر بر اساس رهیافت پسااثباتی وبر که بر معرفت‌شناسی ایده‌آلیسم کانت، نئوکانتی‌‌ها و منظرگرایی نیچه استوار است، استدلال می‌کند که مفاهیم علوم اجتماعی ارزش‌بارند؛ اما ارزش‌باری مفاهیم اجتماعی نه‌تنها مانع عینیت نیست که شرط سوبژکتیو عینیت است. نگارنده بر اساس تفکیک وبری ربط ارزشی از حکم ارزشی، نشان می‌دهد که دخالت ارزش‌های محقق اجتماعی در مفهوم‌سازیِ تیپ آرمانی در چه سطحی جایز است و در چه سطحی ناجایز و مخل بی‌طرفی در علم و تحصیل عینیت است. 
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The role of values in conceptualization; Reconstruction of the methodology of Max Weber's ideal type

نویسنده English

Mohammad Javad Esmaili
چکیده English

The logic of conceptualization in the social sciences is one of the epistemological and methodological controversies of the social sciences. One of the main disputes over the relationship between knowledge and value is whether it is necessary and possible for the social scientist to avoid the introduction of cultural values in the construction of concepts or are values an integral and logical element of conceptualization? In this case, how can conceptualization imbued with the values of the researcher not hinder objectivity? In answer to this question, Durkheim's positivist and naturalistic approach argues that the concepts of the social sciences are value-laden and that the involvement of researcher values in conceptualization is detrimental to objectivity. Based on Weber's post-positivist approach, which is based on the epistemology of Kant's idealism, neo-Kantians, and Nietzschean's perspectivism , the present study argues that the concepts of the social sciences are value-laden, and that value-laden of social concepts is not only an obstacle to objectivity, it is also a subjective condition of objectivity. Based on Weber's separation of Value Relation from Value Judgment, the author shows to what extent the interference of social researcher values in conceptualization is permissible and to what extent it is impermissible and detrimental to the neutrality of science and objectivity.

کلیدواژه‌ها English

ideal type
Conceptualization
value-relation
value judgment
Objectivity
  1. آرون، ریمون (1386) م‍راح‍ل اس‍اس‍ی س‍ی‍ر ان‍دی‍ش‍ه در ج‍ام‍عه­ش‍ن‍اس‍ی، ت‍رج‍مه ب‍اق‍ر پ‍ره‍ام. شرکت انتشارات علمی و فرهنگی

    آشتیانی، منوچهر (1383) ماکس وبر و جامعه­شناسی شناخت، نشر قطره

    اباذری، یوسف (1387) خرد جامعه­شناسی، طرح نو

    پایا، علی (1398) وبر و پوپر و روش­شناسی علوم اجتماعی، یک مقایسه از منظر عقلانیت نقاد؛ مجله جامعه­شناسی ایران، دوره بیستم، ش 2

    پناهی، حسین  (1391) نظریه‌­های انقلاب؛ وقوع، فرایند و پیامدها، سمت

    ترنر، برایان (1386) پیشگفتار ویراست جدید، در لویت، کارل، ماکس وبر و کارل مارکس، ترجمه شهناز مسمی­پرست، نشر ققنوس

    توفیق، ابراهیم (1396) درباره نظام دانش، تهران: موسسه تحقیقات فرهنگی و اجتماعی

    توفیق، ابراهیم و همکاران (1398) نامیدن تعلیق، برنامه‌ای پژوهشی برای جامعه‌شناسی تاریخی انتقادی در ایران، مانیا هنر

    جان، رابرت (1381) معرفت­شناسی علوم فرهنگی ماکس وبر: پیش­انگاره جامعه­شناسی تفسیری. ترجمه احمد تدین و شهین احمدی. ت‍ه‍ران: نشر هرمس

    دورکیم، امیل (1397) قواعد روش جامعه­شناسی، ترجمه علی محمد کاردان، انتشارات دانشگاه تهران

    صدری، احمد (1386) جامعه­شناسی روشنفکران ماکس وبر، ترجمه حسن آبنیکی، نشر کویر

    رووت، مایکل (1389) «ماکس وبر و روش­شناسی علوم اجتماعی» در: فلسفه علوم اجتماعی. ترجمه محمد شجاعیان. تهران: پژوهشکده مطالعات اجتماعی و فرهنگی

    فروند، ژولین (1383) جامعه­شناسی ماکس وبر. ترجمه عبدالحسین نیک­گهر. تهران: توتیا

    کانت، ایمانوئل (1362) سنجش خرد ناب، ترجمه میرشمس­الدین ادیب سلطانی. تهران: نشر امیرکبیر

    کوزر، لوییس (1383) زندگی و اندیشه بزرگان جامعه­شناسی. ترجمه محسن ثلاثی. تهران: انتشارات علمی.

    لویت، کارل (1386) ماکس وبر و کارل مارکس، ترجمه شهناز مسمی­پرست، نشر ققنوس

    مسعودی، اسماعیل و سعید زاهد زاهدانی (1397) تحلیل ابژکتیویتة ماکس وبر در پرتو فلسفة استعلایی کانت، مجله جامعه­شناسی ایران، هجدهم، شماره 4، زمستان

    مکنون، ثریا و زهره عطایی آشتیانی (1384) فمینیسم و روسپیگری، مجله راهبرد زنان، ش 28

    وبر، ماکس  (1385) روش­شناسی علوم اجتماعی، ترجمه حسن چاوشیان. تهران: نشر مرکز

    ------- (1387) دین، قدرت، جامعه. ترجمه احمد تدین. تهران: هرمس

    -------- ( 1397الف) اخلاق پروتستانی و روح سرمایه­داری، ترجمه پریسا منوچهری‌کاشانی و عبدالکریم رشیدیان،

    -------- (1397 ب) اقتصاد و جامعه؛ ترجمه عباس منوچهری و همکاران، سمت

    -------- (1397 ج) جامعه­شناسی دین، ترجمه محسن ثلاثی، ثالث

    هکمن، سوزان (1393) وبر: گونه­ی ایده­آل و نظریه اجتماعی معاصر، ترجمه علی پیمان زارعی و مهدی رحمانی، رخداد نو

    - Albrow, Martin (1990) Max Weber's Construction of Social Theory, St. Martin's Press New York

    - Allen , Kieran (2004) Max Weber :A Critical Introduction, Pluto P Press LONDON .

    - Bruun, Hans Henrik (2007), Science, Values and Politics in Max Weber’s Methodology, England: Ashgate Publishing Limited.

    - Burawoy, Michael (2010) From Max Weber to Public Sociology ,in Transnationale Vergesellschaftungen Verhandlungen des 35. Kongresses der Deutschen Gesellschaft für Soziologie in Frankfurt am Main 2010, Herausgegeben in deren Auftrag.

    - Cahnman, Werner J (1965) Ideal Type Theory: Max Weber's Concept and Some of Its Derivations, The Sociological Quarterly, Vol. 6, No. 3 (Summer, 1965), pp. 268-280

    - Drysdale, John. (1996) »How are Social-Scientific Concepts Formed? A Reconstruction of Max Weber's Theory of Concept Formation«, Sociological Theory, Vol. 14, No. 1. pp. 71-88.

    - Goddard,  David (1973) Max Weber and the Objectivity of Social Science,  History and Theory, Vol. 12, No. 1 (1973), pp. 1-22 , Wiley for Wesleyan University

    - Kovrig, Bela (1955) Ideal Type: Constructed Type, e: The Midwest Sociologist, Vol. 17, No. 2 (Spring, 1955), pp. 13-20

    - Mommsen, Wolfgang J (1998) The Political and Social Theory of Max Weber: Collected Essay, polity press, Cambridge,

    - Oakes, Guy (1990). Weber and Rikert: Concept Formation in the Cultural Sciences, Massachusetts: The MIT Press.

    - Rex, John (1977) Value-Relevance, Scientific Laws, and Ideal Types: The Sociological Methodology of Max Weber, Source: The Canadian Journal of Sociology / Cahiers Canadians de sociology, Vol. 2, No. 2 , pp. 151-166

    - Ringer, Fritz. (1997). Max Weber’s methodology. The unification of the cultural and social sciences. Cambridge, MA/London: Harvard University Press.

    - Rosenberg, M Michael (2016) The conceptual articulation of the reality of life: Max Weber’s theoretical constitution of sociological ideal types, Journal of Classical Sociology, Vol. 16(1) 84–101

    - Segre , Sandro (2004) Understanding Lived Experience: Max Weber's Intellectual Relationship to Simmel, Husserl, James, Starbuck, and Jaspers ,Max Weber Studies, Vol. 4, No. 1 (JANUARY 2004),

    1. 77-99

    - Swedberg Richard and Ola Agvella (2016) THE MAX WEBER DICTIONARY:Key Words and Central Concepts, SECOND EDITION, Stanford University Press

    -- Walker, Chris (2014) Karl Jaspers on the disease entity: Kantian ideas and  Weberian ideal type, History of Psychiatry 2014, Vol. 25(3) 317 –334

    Weber, Max. (1952). The Methodology Of  The Social Sciences. translated and edited by Edward A. Shils and Henry A. Finch. With a foreword by Edward A. Shils. Glencoe, Illinois: Free Press.

    Whimster, Sam (2007) Understanding Weber, Routledge

    Zijderveld, Anton C. (2006) Rickert’s Relevance: The Ontological Nature and Epistemological Functions of Values, BRILL LEIDEN , BOSTON 2006