فصلنامه علمی پژوهشی حکمرانی فرهنگ

فصلنامه علمی پژوهشی حکمرانی فرهنگ

تدوین الگویی برای توسعه مالی دانشگاه مبتنی بر نظریه داده‌بنیاد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سید سعید منجم‌زاده 1
ابوالقاسم نادری 2
ناهید پوررستمی 3
غلامرضا گرایی‌نژاد 4
1 دانش‌آموخته دکترای اقتصاد و مدیریت مالی آموزش عالی دانشگاه تهران
2 استاد، دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی ، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 استادیار دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران
4 استادیار دانشکده اقتصاد و حسابداری دانشگاه آزاد اسلامی تهران مرکز
چکیده
تحقق کارکرد‌های مورد انتظار از دانشگاه، مستلزم تدوین سیاست‌‌های مناسب و توسعه‌یافتگی درون‌زا در وجوه مختلف ازجمله مالی است. به‌ویژه آنکه دانشگاه‌‌ها در سال‌‌های اخیر با چالش‌‌های مالی متعددی نظیر تأمین منابع و کارایی درونی مواجه بوده‌اند. هدف این پژوهش، ارائه الگویی برای توسعه مالی دانشگاه است تا بتوان با تکیه بر ظرفیت‌‌ها، نهادسازی و توانمندسازی، امکان تأمین، تخصیص و هزینه‌کرد منابع مالی را به نحو مطلوب فراهم آورد. این پژوهش مبتنی بر روش کیفی و نظریه داده‌بنیاد است و جامعه آماری، صاحب‌نظران توسعه مالی دانشگاه، پژوهشگران و مدیران دارای تجربه زیسته عمیق در این زمینه است. جمع‌آوری داده‌‌ها از طریق مصاحبه اکتشافی نیمه‌ساختمند با 15 صاحب‌نظر بر اساس راهبرد نمونه‌گیری نظری انجام شد. پایایی یافته‌‌ها، از طریق بررسی‌‌های متقابل و کدگذاری مجدد ارزیابی شد و به‌منظور اعتباربخشی به نتایج، از چهار روش بازبینی مشارکت‌کنندگان، مثلث‌سازی داده‌‌ها، مثلث‌سازی بررسی‌کننده/ پژوهشگر و بازبینی همکاران استفاده شد. یافته‌‌ها شامل مدل مفهومی حاوی عوامل مؤثر بر توسعه مالی دانشگاه است و از پنج مؤلفه اصلی تأمین، تخصیص، کارایی، ترتیبات و ساختار‌های نهادی و عوامل محیطی تشکیل شده است. نتایج بیانگر آن است که دستیابی به توسعه مالی در دانشگاه فرایندی چندوجهی است و تنها با استقرار نگرشی جامع محقق می‌شود. 
کلیدواژه‌ها
توسعه مالی دانشگاه
دانشگاه‌‌ها و موسسات آموزش‌عالی
ترتیبات و ساختار‌های نهادی
نظریه داده‌بنیاد

عنوان مقاله English

.

نویسندگان English

. . 1
Abolghasem Naderi 2
. . 3
. . 4
2 Associate Professor, Faculty of Psychology & Educational Science, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

.

  • آراسته، حمیدرضا و سعید رضایی (1393). بازاریابی در آموزش­عالی: شناسایی معیارها و منابع اطلاعاتی در انتخاب دانشگاه. مطالعات برنامه­ریزی آموزشی. شماره 5: 33-52.
  • ابوالمعالی، خدیجه (1391). پژوهش کیفی از نظریه تا عمل. تهران: نشر علم.
  • امیری، مجتبی، سیدمحمد مقیمی، فاطمه قربانی، (1389). چالش­ها، موانع و سازوکارهای نظام­های بودجه­ریزی در آموزش­عالی: مطالعه موردی: دانشگاه تهران. بررسی­های حسابداری و حسابرسی. دوره 17. شماره59: 3-16.
  • انتظاری، یعقوب و معصومه قارون (1394). عقلانیت و عملکرد دولت در تأمین مالی آموزش­عالی ایران. نامه آموزش­عالی. شماره 29: 11-38.
  • بازرگان، عباس (1389). ‏‫مقدمه‌ای بر روش‌های تحقیق کیفی و آمیخته (رویکردهای متداول در علوم رفتاری). تهران: نشر دیدار‏‫.  
  • بهرامی، ابوالفضل و محمدحسن ملکی (1394). انتخاب مؤسسه آموزشی مناسب به منظور برون‌سپاری آموزش‌های سازمانی (مطالعه موردی: دانشگاه قم). دوفصلنامه مدیریت در دانشگاه اسلامی. دوره 4. شماره 10: 241-260.
  • جواهری­زاده، ابراهیم، سیدمحمد مقیمی، آرین قلی پور، رضا طهماسبی (1393). مدیریت استعدادهای سازمانی: شناسایی شاخص­ها و ویژگی­های کارکنان کلیدی. مدیریت فرهنگ سازمانی. دوره12. شماره2 (پیاپی32): 149- 171. 
  • حسینی، میرزاحسن، احمدعلی یزدان­پناه، رومینا فرهادی نهاد (1391). بررسی تأثیرات مستقیم و غیرمستقیم عناصر بازاریابی رابطه­ای بر وفاداری دانشجویان. فصلنامه پژوهش و برنامه­ریزی در آموزش­عالی. شماره 66: 121- 143.
  • خطیبی، اصغر (1381). بررسی نظام آموزش شغلی کارکنان و تاثیر آن در افزایش کارایی در دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی استان زنجان. پایان نامه کارشناسی ارشد. زنجان: دانشگاه علوم پزشکی زنجان.
  • دانایی­فرد، حسن (1383). اقتصاد دانش محور و حفظ تمامیت نهادی دانشگاه. پژوهش و برنامه­ریزی در آموزش عالی. دوره 10. شماره 33: 163- 193.
  • داوری، احمد، احمد خدادادی، یوسف زراعتکیش (1395). با نمایندگان مردم در مجلس دهم: آشنایی با بخش آموزش­عالی، تحقیقات و فناوری. تهران: مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی.
  • دباغ، رحیم و محمدرضا صالحی (1393). بررسی عوامل مؤثر بر کارایی دانشگاه‌های همگن دولتی کشور. آموزش­عالی ایران. شماره۶. ۱۰۷- ۱۳۴.
  • روشن، احمدرضا (1383). دسترسی به آموزش‌عالی، در نادرقلی قورچیان و حمیدرضا آراسته و پریوش جعفری (ویراستاران)، دایره­المعارف آموزش‌عالی: 522-527، جلد اول، تهران: بنیاد دانشنامه بزرگ فارسی.
  • سوزنچی کاشانی، ابراهیم (1390). اقتصاد دانش­محور: رویکردها، مبانی و دلالت­ها. سیاست نامه علم و فناوی. دوره 1. شماره 1: 19-32. 
  • عمادزاده، مصطفی (1388). تأمین مالی آموزش‌عالی: جایگاه دولت و بخش خصوصی. در محمد یمنی دوزی سرخابی، رویکردها و چشم­اندازهای نو در آموزش‌عالی. (صص. 95- 138). تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
  • عزتی، میترا، ابوالقاسم نادری (1388). تأثیر سازکارهای تخصیص منابع مالی بر عملکرد آموزشی گروه­های آموزشی دانشگاهی: مطالعه موردی دانشگاه تهران. فصلنامه پژوهش و برنامه­ریزی در آموزش‌عالی. شماره 52: ۲۳-54.  
  • عزتی، میترا (1393). تخصیص منابع مالی درون دانشگاهی مبتنی بر بودجه­ریزی عملیاتی. تهران: آوای نور.
  • فراستخواه، مقصود (1388). دانشگاه و آموزش­عالی منظرهای جهانی و مسئله­های ایرانی. تهران: نشرنی.
  • فراستخواه، مقصود (1395). روش تحقیق کیفی در علوم اجتماعی با تاکید بر نظریه برپایه (گراندد تئوری GTM). تهران: نشر آگاه.
  • قارون، معصومه (1376). بررسی راه­های تامین منابع مالی دانشگاه‌ها. تهران: موسسه پژوهش و برنامه­ریزی آموزش‌عالی.
  • قطبی، نسرین (1382). محاسبه هزینه سرانه دانشجو، مطالعه موردی: دانشگاه تهران، سال تحصیلی 75– 1374. پژوهش و برنامه­ریزی در آموزش­عالی. دوره9. شماره4 (30): 103 -135.
  • کمیجانی، اکبر، جعفر عبادی، ناهید پوررستمی (1387). آزادسازی مالی و نقش آن در توسعه مالی با توجه به توسعه نهادی و قانونی مقایسه کشورهای کمتر توسعه یافته و نوظهور. نامه مفید. شماره 69: 3-30.
  • کمیجانی، اکبر، محمود متوسلی، ناهید پوررستمی، (1388). چارچوب نظری تبیین عوامل مؤثر بر توسعه مالی (با تأکید بر مدل ویلیامسون). فصلنامه پژوهش­ها و سیاست­های اقتصادی. شماره50: 5-30.
  • متوسلی، محمود (1392). توسعه اقتصادی: مفاهیم، مبانی نظری، رویکرد نهادگرایی و روش­شناسی. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
  • محجوب عشرت­آبادی، حسن (1394). تدوین الگوی تصمیم­گیری­های استراتژیک مالی در دانشگاه تهران. رساله دکتری. دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی. دانشگاه تهران.
  • محمدپور، احمد (1390). روش تحقیق کیفی ضدروش1 (منطق و طرح در روش­شناسی کیفی). تهران: جامعه شناسان.
  • معاونت طرح و برنامه (1393). سند تحول راهبردی، جلد دوم، برنامه راهبردی پنج ساله اول (1394 تا 1399). تهران: انتشارات دانشگاه صنعتی شریف.
  • منجم زاده، سیدسعید، ابوالقاسم نادری، غلامرضا گرایی نژاد، ناهید پوررستمی (1398). تحلیل و ارزیابی سیاستهای توسعه مالی دانشگاه بر اساس اسناد فرادستی آموزش عالی. فصلنامه مجلس و راهبرد. دوره 26. شماره 98: 5-39. 
  • منجم زاده، سیدسعید، ابوالقاسم نادری، غلامرضا گرایی نژاد، ناهید پوررستمی (1398). بررسی و تبیین عوامل موثر بر توسعه مالی دانشگاه  مورد مطالعه: دانشگاه تهران). فصلنامه اقتصاد مالی. دوره 13. شماره 47: 175-198.
  • نادری، ابوالقاسم (1380). توان مالی دولت و دیگر راه‌های تأمین مالی آموزش­عالی. گزارش شماره23 طرح جامع نیازسنجی نیروی انسانی متخصص و سیاستگذاری توسعه منابع انسانی کشور. تهران: موسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش­عالی.
  • نادری، ابوالقاسم (1383). اقتصاد آموزش. تهران: یسطرون.
  • نادری ابوالقاسم (1388). مالیه آموزش. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  • نادری، ابوالقاسم (1389). سازوکار و الگوی مطلوب تخصیص منابع مالی برای آموزش و پرورش: مبانی، الزامات، عناصر و الگوریتم. فصلنامه تعلیم و تربیت. شماره104: 59- 90.
  • نادری، ابوالقاسم (1390). تحلیل رابطه بین منابع مالی و عملکرد آموزشی مناطق آموزش و پرورش شهر تهران. فصلنامه برنامه­ریزی و بودجه. سال16. شماره 112: 129-160.
  • نادری، ابوالقاسم (1394). سنجش و ارزیابی سرمایه انسانی بر پایه الگوی یکپارچه. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  • نورشاهی، نسرین (1387). شایستگی­های لازم برای ریاست دانشگاه و میزان اهمیت آنها از نظر صاحبنظران آموزش­عالی. فصلنامه پژوهش و برنامه‌ریزی در آموزش­عالی. شماره48: 27- 48.
  • نوه­ابراهیم، عبدالرحیم (1381). کسری بودجه و هزینه اتلاف در آموزش­عالی دولتی، مطالعه موردی: ارزیابی درونی دانشگاه علوم پایه دامغان. فصلنامه پژوهش و برنامه­ریزی در آموزش­عالی. ۸ (۴): ۴۳-70.
  • هونوهان، پاتریک (1389). توسعه مالی، رشد و فقر: پیوندها چقدر نزدیکند؟. چارلز گودهارت (گردآورنده)، توسعه مالی و رشد اقتصادی: تبیین پیوندها. ترجمه: ناهید پوررستمی و محمود مشهدی احمد، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  • Abreu, M., Grinevich, V., Hughes, A., Kitson, M. And Termouth, P. (2008) Universities, Business and Knowledge Exchange. London: Council for Industry and Higher Education and Centre for Business Research.
  • Aleixo, A. M., Leal, S., & Azeiteiro, U. M. (2018). Conceptualization of Sustainable Higher Education Institutions, Roles, Barriers, and Challenges for Sustainability: An Exploratory Study in Portugal. Journal of Cleaner Production, 172: 1664-1673.
  • Anyamele, S. C. (2004). Institutional Management in Higher Education: A Study of Leadership Approaches to Quality Improvement in University Management-Nigerian and Finnish Cases. Helsinki: Helsinki University Press.
  • Berry, D. (2010). Gaining funding for research: A guide for academics and institutions. Berkshire: McGraw-Hill Education.
  • Barr, N. (2004). Higher Education Funding. Oxford Review of Economic Policy, 20(2): 264-283.
  • Blaug, M. (1970). An Introduction to The Economics of Education. Harmondsworth: Penguin.
  • Brown, R. (2007) International Competitiveness and The Role of Universities. London: The Council for Industry and Higher Education.
  • Chapman, B. (2006). Income Contingent Loans for Higher Education: International Reform. In: Hanushek E. & Welch F. (Eds.),  Handbook of the Economics of Education, Amsterdam: North-Holland: .
  • Chapman, B., & Doris, A. (2018). Modelling Higher Education Financing Reform for Ireland. Economics of Education Review, (In Press).
  • Charmaz, K. (2006). Constructing grounded theory: A practical guide through qualitative research. London: Sage Publications Ltd,.
  • Cyert, R.M. And Goodman, P.S. (1997). Creating Effective University–Industry Alliances; An Organizational Learning Perspective. Organizational Dynamics, 25(2): 45–57.
  • Creswell, J. W. (1999). Mixed-method research: Introduction and application. Handbook of educational policy, San Diego, CA: Academic Press: 455-472.
  • Drezner, N. D., & Huehls, F. (2014). Fundraising and institutional advancement: Theory, practice, and new paradigms. London: Routledge.
  • Estermann, T., & Pruvot, E. B. (2011). Financially Sustainable Universities II-European Universities Diversifying Income Streams. Bruselj: European University Association (EUA).
  • Fox, James N.(1989). School Finance and Economic of Education An  Essay Review of Major Work. Educational Evaluation and Policy Analysis , (11)1: 25- 41.   
  • Gasman, M., & Sorrell, M. J. (2017). Fundraising and the Future of Colleges and Universities. In: Antony, J. S., Cauce, A. M. & Shalala D. E. (Eds.), Challenges in Higher Education Leadership: Practical and Scholarly Solutions (pp. 105- 116). New York: Taylor & Francis.

 

  • Gavin, H. (2008). Understanding research methods and statistics in psychology. New Delhi: Sage.
  • Gibbs, G., & Coffey, M. (2004). The Impact of Training of University Teachers on Their Teaching Skills, Their Approach to Teaching And the Approach to Learning of Their Students. Active Learning in Higher Education, 5(1): 87-100.
  • Hearn, J. C., Lewis, D. R., Kallsen, L., Holdsworth, J. M., & Jones, L. M. (2006). Incentives for Managed Growth: A Case Study of Incentives- Based Planning And Budgeting in A Large Public Research University. The Journal of Higher Education, 77(2): 286-316.
  • Huang, Y. (2010). Determinants of financial development. London: Palgrave Macmillan.
  • Jabnoun, N. (2009). Economic and Cultural Factors Affecting University Excellence. Quality Assurance in Education, 17(4): 416-429.
  • Johnes, J. (2014). Efficiency And Mergers in English Higher Education 1996/97 To 2008/9: Parametric and Non‐Parametric Estimation of the Multi‐Input Multi‐Output Distance Function. The Manchester School, 82(4): 465-487.
  • Johnson, D. R., & Rahman, F. T. (2005). The Role of Economic Factors, Including The Level of Tuition, in Individual University Participation Decisions in Canada. Canadian Journal of Higher Education, 35(3): 101-127.
  • Kärkkäinen, K. (2006). Emergence of private higher education funding within the OECD area. Paris: Organisation for Economic Co-operation and development Publishing.
  • King, R. G., levine R. (1993). Finance and Growth: Schumpeter Might be Right. The Quarterly Journal of Economics, 108(3): 717-737.
  • Kretovics, M., & Michael, S. O. (2005). Financing higher education in a global market. Paris: Algora Publishing.
  • Lajunen, L. H., Aaltonen, M., & Koivunen, S. (1999). How A Regional University Can Both Survive and Develop in A Rapidly Changing Operational and Economic Environment: the Case of The University of Oulu. Higher Education in Europe, 24(1): 81-89.
  • Lambert, R. (2003). Lambert Review of Business–University Collaboration. London: HM Treasury.
  • Lasher, W. F., & Cook, W. B. (1996). Toward A Theory of Fund Raising in Higher Education. The Review of Higher Education, 20(1): 33-51.
  • Levine R. (2005). Finance and Growth: Theory and Evidence. Handbook of Economic Growth. in: Philippe Aghion & Steven Durlauf (eds.), volume 1, chapter 12, (pp. 865-934), Elsevier.
  • Lindahl, W. E. (2010). Principles of fundraising: Theory and practice. London: Jones & Bartlett Publisher.
  • Marginson, S. (2018). Global Trends in Higher Education Financing: The United Kingdom. International Journal of Educational Development, 58(2): 26-36.
  • Mcguire, J. P. (2003). Integrating Fund Raising With Academic Planning and Budgeting: Toward An Understanding of Strategic Fund Raising. Doctoral Dissertation, University of Pennsylvania, Available from Http://Repository.Upenn.Edu/Dissertations  
  • Mcpherson, M. S., & Schapiro, M. O. (1991). Keeping College Affordable: Government and Educational Opportunity. Washington D.C.: Brookings Institution Press.
  • NACUBO (2014). Cost Reduction Strategies, National Association of College And University Business Officers Publication, Available at:  www.Nacubo.Org
  • Neilson, L., Brouard, F., & Armenakyan, A. (2012). Fundraising Methods: Past, Present, Future. Sprott Centre for Social Enterprises.
  • Neumann, Y., & Neumann, E. F. (1999). The President And the College Bottom Line: The Role of Strategic Leadership Styles. International Journal of Educational Management, 13(2): 73-81.
  • Pérez-Esparrells, C., & Torre, E. M. (2012). The Challenge of Fundraising in Universities in Europe. International Journal of Higher Education, 2(1): 55-76.
  • Prigge, G.W. (2005). University–Industry Partnerships: What Do They Mean to Universities?. Industry and Higher Education, 19(3): 221-229.
  • Proper, E. (2009). Bringing educational fundraising back to Great Britain: A comparison with the United States. Journal of Higher Education Policy and Management, 31(2): 149-159.
  • Rowley, J. (1997). Academic Leaders: Made or Born?. Industrial and Commercial Training, 29(3): 78-84.
  • Rowley, D. J., & Sherman, H. (2003). The Special Challenges of Academic Leadership. Management Decision, 41(10): 1058-1063.
  • Sang, J. K. (2010). Outsourcing in Kenyan Universities: An Examination of Challenges and Opportunities. International Journal of Business And Social Science, 1(2): 204-212. 
  • Shattock, M. (2008). Entrepreneurialism in Universities and the Knowledge Economy: Diversification and Organizational Change in European Higher Education. Berkshire: Mcgraw-Hill Education (UK).
  • Sontag-Padilla, L., Staplefoote, B. L., & Gonzalez Morganti, K. (2012). Financial Sustainability for Nonprofit Organizations: A Review of The Literature, RAND Publications, Available at: Www.Rand.Org/Pubs/Research_Reports.
  • Stachowiak-Kudła, M., & Kudła, J. (2017). Financial Regulations and the Diversification of Funding Sources in Higher Education Institutions: Selected European Experiences. Studies in Higher Education, 42(9): 1718-1735.
  • Strand Ron (2016). Fundraising or Fund Development - What's The Difference?. Available at Www.Experience.Com
  • Strauss, J., Curry, J., & Whalen, E. (1996). Revenue responsibility budgeting. In: W. F. Massy (Ed.), Resource allocation in higher education, Ann Arbor, MI: The University of Michigan Press: 163–190.
  • Svirydzenka, K. (2016). Introducing a New Broad-based Index of Financial Development. IMF Working Paper.
  • Valentin E.M. (2000). University-Industry Cooperation: A Framework of Benefits and Obstacles. Industry and Higher Education, 14(3): 165–72.
  • WEF (2012). The Financial Development Report 2012. World Economic Forum.
  • Woodhall, M. (1983). Student Loans as A Means of Financing Higher Education: Lessons from International Experience. World Bank Staff Working Papers Number 599.
  • Woodhall, M. (1992). Student Loans in Developing Countries: Feasibility, Experience and Prospects for Reform. Higher Education, 23(4):347-356.
  • World Bank (2015). Global Financial Development Report 2015: long-term finance. Washington D.C.: World Bank.
  • Zietlow, J., Hankin, J. A., & Seidner, A. G. (2011). Financial management for nonprofit organizations: policies and practices. New Jersey: John Wiley & Sons.
فصلنامه علمی پژوهشی حکمرانی فرهنگ
دوره 15، شماره 57
بهار 1401
بهار 1401
صفحه 137-165