فصلنامه علمی پژوهشی حکمرانی فرهنگ

فصلنامه علمی پژوهشی حکمرانی فرهنگ

از موضوع، تا مسئله علم؛ در تفسیرموضوعی شهید صدر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
هادی موسوی 1
علیرضا محمدی‌فرد 2
1 عضور هیئت علمی گروه فلسفه علوم انسانی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه
2 دکتری فلسفه تفسیر پژوهشگاه حوزه و دانشگاه
چکیده
شهید صدر را می‌توان یکی از نخستین نظریه‌پردازان «چیستی نظریه قرانی» دانست که از طریق تفسیر موضوعی فرایندی روشمند برای این هدف (یعنی نظریه‌پردازی) ارائه داد. شناسایی موضوع از چنان اهمیتی برخوردار است که نادیده انگاشتن آن به‌منزله محو هویت تفسیر موضوعی و کنار گذاردن هدف آن، یعنی اکتشاف نظریه قرآنی است. این نوشتار ضمن بررسی فرایند تفسیر موضوعی در دیدگاه شهید صدر، به‌صورت خاص بر چگونگی شکل‌گیری موضوع در این نوع از تفسیر تمرکز می‌کند. سپس با تبیین نحوه شکل‌گیری «مسئله» در علوم اجتماعی نشان می‌دهد که «موضوع» در تفسیر موضوعیِ‌ شهید صدر با «مسئله علم» قرابت دارد. در فرجام، نکته‌ای برجسته می‌شود که نشان می‌دهد شکل پیشرفته‌تری از آنچه امروزه بدان مسئله علم می‌گویند، در تقریر هویت موضوع، توسط شهید صدر مطرح شده است، که افراد انگشت‌شماری در طول تاریخ علم به این نکته توجه داشته‌اند و آن عبور از تبیین«قانون‌های علم» به تبیین«رفتارهای جزئی» است. این مطالعه، با روش تحلیلی ـ مقایسه‌ای در پی رسیدن به عناصر و فرایندهای اصلی کشف «موضوع» و «مسئله» در دو رویکرد تفسیر موضوعی و تولید علم و از طریق مقایسه میان عناصر مشترک آن دو در این زمینه است.
کلیدواژه‌ها
تفسیر موضوعی
شهید صدر
نظریه قرآنی
مسئله علم
فرایند نظریه‌پردازی قرآنی

عنوان مقاله English

From the subject up to the problem of science, in Shahid Sadr thematic interpretation

نویسندگان English

hadi mousavi 1
alireza mohammadifard 2
1 Faculty Member of Hawzeh & University Institute
2 researcher and phd student of Hawzeh & University Institute
چکیده English

شهیدصدر را می‌توان یکی از نخستین نظریهپردازان "چیستی نظریه قرانی" دانست که از طریق تفسیر موضوعی(= توحیدی) فرایندی روشمند برای این هدف (یعنی نظریه‌پردازی) ارائه داد. برای اینکه ما نظریه‌ای درباره "چیستی نظریه قرآنی" داشته‌ باشیم شناسایی موضوع از چنان اهمیتی برخوردار است که نادیده انگاشتن آن بمنزله محو هویت تفسیرموضوعی و کنار گذاردن هدف آن، یعنی اکتشاف نظریه قرآنی است. این نوشتار ضمن بررسی فرایند تفسیرموضوعی در دیدگاه شهیدصدر، بصورت خاص بر چگونگی شکل‌گیری موضوع در تفسیرموضوعی وی تمرکز می‌کند. سپس با تبیین نحوه شکل‌گیری«مسئله» در علوم اجتماعی نشان می‌دهد که«موضوع» در تفسیرموضوعی‌ ایشان با «مسئله علم» قرابت دارد. در فرجام، نکته‌ای برجسته می‌شود که نشان می‌دهد شکل پیشرفته‌تری از آنچه امروزه بدان مسئله علم می‌گویند، در تقریر هویت موضوع، توسط شهیدصدر مطرح است، که افراد انگشت‌شماری در طول تاریخ علم به این نکته توجه داشته‌اند؛ و آن عبور از تبیین«قانون‌های علم» به تبیین«رفتارهای جزئی» است. این مطالعه، با روش تحلیلی-مقایسه‌ای در پی رسیدن به عناصر و فرایندهای اصلی کشف «موضوع» و «مسئله» در دو رویکرد تفسیر موضوعی و تولید علم و از طریق مقایسه میان عناصر مشترک آن دو در این زمینه است

کلیدواژه‌ها English

problem of science
Shahid Sadr
thematic interpereatation
quranic theorization process
qur'anic theory
  • ایمان، محمدتقی، (1394ش)، فلسفه روش تحقیق در علوم انسانی، چ3، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  • ایمان، محمدتقی(1396ش)، هویت معرفت علمی علوم اجتماعی در ایران، چ2، تهران، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
  • بلیکی، نورمن(1395ش)، پارادایم‌های تحقیق در علوم انسانی، ترجمه: حسنی، سید حمیدرضا، ایمان، محمدتقی، ماجدی، سید مسعود، چ2، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  • بلیکی، نورمن(1384ش)، طراحی پژوهش‌های اجتماعی، ترجمه: حسن چاوشیان، چ1، تهران، نشر نی.
  • بیکر، ترز ال(1377)، نحوه انجام تحقیقات اجتماعی، ترجمه: هوشنگ نایبی، چ1، تهران، سروش.
  • پوپر، کارل(1383ش)، زندگی سراسر حل مسئله است، ترجمه: شهریار خواجیان، چ1، تهران، نشر مرکز.
  • چالمرز، آلن ف(1373ش)، علم چیست؟، ترجمه: محمد مشایخی، چ1، بیجا، شرکت سهامی انتشار.
  • حسنی، سید حمیدرضا(1397ش)، درآمدی بر پارادایم اجتهادی دانش عملی، چ1، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  • حسنی، سیدحمیدرضا و موسوی، هادی(1396ش)، انسان‌کنش شناسی صدرایی، چ1، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  • صدر، سید محمدباقر(1421ق)، المدرسة القرآنیة(موسوعة شهید صدر، ج 19)، چ1، قم، مرکز الأبحاث و الدراسات التخصّصیّة للشهید الصدر.
  • صدر، سید محمدباقر(1424ق)، اقتصادنا(موسوعة شهید صدر، ج‏3)، چ1، قم، مرکز الأبحاث و الدراسات التخصّصیّة للشهید الصدر.
  • لیتل، دانیل(1373ش)، تبیین در علوم اجتماعی، ترجمه: عبدالکریم سروش، چ1، تهران، مؤسسه فرهنگی صراط.
  • نیومن، ویلیام لارنس(1395ش)، روش‌‌های پژوهش اجتماعی، چ3، تهران، ترمه.
  • وبر، ماکس (1392) روش‌شناسی علوم اجتماعی، ترجمه حسن چاوشیان، تهران: مرکز.

 

  • Coleman, James S. (1990), Foundations of social theory, London, The Belknap Press of Harvard University Press.
  • Jonker, Jan & Pennink, Bartjan. (2010), The Essence of Research Methodology A Concise Guide for Master and PhD Students in Management Science. Netherlands: Springer.
  • Menzies، Ken(1982) , Sociological Theory in Use. New York: Routledge.
  • Sutton, Robert I & Staw, Barry M (1995), "What Theory is Not", Administrative Science Quarterly, vol: 40. sep, 371-384.
  • Poper, Karl (2002), The Logic of Scientific Discovery, Routledge, London and New York.
فصلنامه علمی پژوهشی حکمرانی فرهنگ
دوره 15، شماره 57
بهار 1401
بهار 1401
صفحه 35-61