فصلنامه علمی پژوهشی حکمرانی فرهنگ

فصلنامه علمی پژوهشی حکمرانی فرهنگ

پدیدارنگاری مفهوم و تجربه معنویت ؛ مورد مطالعه: دانشجویان کار‌شناسی ارشد دانشگاه کردستان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
جمال سلیمی 1
سامان مکی 2
مریم مرادیان 2
1 دانشیار گروه علوم تربیتی دانشگاه کردستان
2 دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی درسی دانشگاه کردستان
چکیده
مفاهیم معنویت و توسعه معنوی از هر دو دیدگاه مذهبی و سکولار مورد مداقه پژوهشگران حوزه علوم انسانی و اجتماعی قرار گرفته است. آنچه در این میان از اهمیت ویژه برخوردار است، نوع نگاه انسان به مقوله معنویت است و اینکه معنویت در چه کنش و رفتاری نمود پیدا می‌کند. جوانان در جوامع قرن 21 به‌شدت از طرف نهادهای دینی و همچنین در برخی از موارد، از طرف حکومت ها و ساختارهای سیاسی مبتنی بر دین، رصد می‌شوند تا معلوم شود که معنویت در زندگی آنان تا چه اندازه رسوخ کرده و چه نوع معنویتی و با چه تعریفی مد نظر آنهاست. پژوهش کنونی به‌دنبال مطالعه پدیدارنگارانه تجربیات و دیدگاه‌های دانشجویان از مفهوم معنویت (چیستی و چگونگی، امکان آموزش‌پذیریِ آن و همچنین ابعاد رفتاری یک فرد معنوی) است. میدان پژوهش، دانشجویان کارشناسی ارشد دانشگاه کردستان است و مشارکت‌کنندگان 10 نفر از دانشجویان‌اند که با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند و مبتنی بر ملاک انتخاب شدند. ابزار پژوهش نیز مصاحبه نیمه ساختارمند و عمیق است. داده‌های حاصل از مصاحبه‌ها با استفاده از روش تحلیل مضمون مورد بررسی قرار گرفتند. براساس نتایج، داده‌ها در چهار طبقه توصیفی ابعاد معنویت، آموزش‌پذیریِ معنویت، عوامل تأثیرگذار بر آموزش معنویت و همچنین ویژگی‌های افراد معنوی دسته‌بندی شده‌اند. براساس انگاره‌ها و تجارب دانشجویان، آمیخته بودن با انسانیت، هم‌مسیری با عقل و منطق، فطری بودن و فرامادی بودن از جمله ابعاد معنویت است. همچنین خانواده، فرد، سیستم آموزشی و گروه دوستان نقش زیادی در شکل دادن به ابعاد معنویت در نزد افراد دارد.
کلیدواژه‌ها
معنویت
پدیدارنگاری
تجربیات معنوی
دانشجو
ابعاد معنویت

عنوان مقاله English

Analysis of students' views and experiences about spirituality; a phenomenography study

نویسندگان English

jamal salimi 1
saman maki 2
maryam moradian 2
1 department of education/ University of Kurdistan
2 department of Education/university of kurdistan
چکیده English

Abstract: Concepts of spirituality and spiritual development in both religious and secular views have been studied by Humanities researchers. A significant amount of research relevant to both adults and teenagers, but recently spirituality and spiritual development of young children have been studying. What is important in this context, looking at the audience (people) to the subject of spirituality and that is what he sees in spirituality. In the 21st century, young people greatly monitored from religious institutions, as well as some of the government and religion-based political structures. Current research is the phenomenography study to survey the experiences and a perspective of students about the concept of spirituality (what, and how, it is possible education and spiritual aspects of a person's behavior). The populations of this research are graduate students the University of Kurdistan. Researchers selected some of this student by Criterion Sampling and try to explore the spirituality from their point of views based on their experience. Semi-structured interviews have been used to collecting of data. Based on the results four categories have given in: aspects of spirituality, the ability of spiritual education, factors affecting education, spirituality and spiritual characteristics of individuals classified.

کلیدواژه‌ها English

spirituality
phenomenography
spiritual experiences
postgraduate students
  • قرآن کریم
  • اصفهانی، سید مهدی (1389). سلامت معنوی و دیدگاهها. فصلنامه اخلاق پزشکی، سال چهارم، شماره چهاردهم، 49-41.
  • اینگلهارت، رونالد و پیپا، نوریس(1387). مقدس و عرفی دین و سیاست در جهان. ترجمه مریم وتر، تهران: انتشارات کویر.
  • ایزدپناه، عباس و شاکرنژاد، احمد (1393). ضرورت نگاه تمدنی به مفهوم معنویت. فصلنامه فلسفه و الهیات، 19(3)، 149-123.
  • باغگلی، حسین؛ شعبانی ورکی، بختیار؛ غفاری، ابوالفضل و نهاوندی، علی (1393). بررسی «معنویت» در رویکردهای دینی مواجهه الگوهای «تربیت دینی» با «معنویت». همایش ملی سیره و معارف رضوی؛ مشهد، ایران.
  • باقری، خسرو ( 1382 ). هویت علم دینی (نگاهی معرفت شناختی به نسبت دین با علوم انسانی). تهران:  سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
  • برخورداری، رمضان و خسرو باقری (1391). مؤلفه­های روش­شناختی پژوهش پدیدار شناختی در تعلیم و تربیت. پژوهش نامه مبانی تعلیم و تربیت، دوره دوم، شماره 2، 140-121.
  • برخورداری، رمضان. (1384). بررسی تحلیلی روشهای تربیت دینـی.  پایـاننامـه کارشناسـی ارشـد، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه تهران.
  • بوالهری، جعفر؛ چیمه، نرگس؛ طهماسبی، سیامک و علی بیگی، ندا،(1388). آشنایی با حمایتهای روانی - اجتماعی برا پزشکان عمومی، تهران: انتشارات ارجمند.
  • بوالهری،جعفر و همکاران،(1392). مهارتهای معنوی،کتاب ویژه مربیان،مرکز مشاوره دانشگاه تهران.
  • تاجور، آذر. (1392). نسبت جهانی شدن و سلامت معنوی؛ چالشها، فرصتها و ملاحظات عملی برای نظام تربیتی اسلام. فصلنامه پژوهشنامه تربیت تبلیغی، سال اول، شماره 2، 154-127  .
  • جوادی آملی، عبدالله (1384). حق و تکلیف در اسلام، تهران: انتشارات اسراء.
  • جوادی آملی، عبدالله (1390). فطرت در قرآن، تهران: انتشارات اسراء.
  • خسروپناه، عبدالحسین (1382). گستره شریعت، تهران: نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری، معاونت امور اساتید و دروس معارف اسلامی.
  • خسروپناه، عبدالحسین (1386). انتظارات بشر از دین، تهران: دانش و اندیشه معاصر.
  • دادخدا، خدایار (1393). تأثیر اعمال صالح در زندگی معنوی از دیدگاه قرآن. فصلنامه اخلاق پزشکی، سال نهم، شماره 28، 52-11.
  • دارابی، علی (1388). رویکرد پدیدارشناسی در تجزیه و تحلیل پدیده­های سیاسی. فصلنامه مطالعات سیاسی، سال 2، شماره 5، 83-61.
  • دارتینگ، آندره (1376). پدیدارشناسی چیست؟ ترجمه: محمود توالی، تهران، سمت، 1376، چاپ دوم.
  • دانایی فرد، حسن و کاظمی، سید حسین (1389). ارتقای پژوهشهای تفسیری در سازمان: مروری بر مبانی فلسفی و فرایند اجرای روش پدیدارنگاری. فصلنامه مطالعات مدیریت بهبود و تحول، شماره 61، زمستان 88 و بهار 89 ،147-121.
  • رشاد، علی اکبر(1388). معنا منهای معنا، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
  • طباطبایی، محمدحسین(1363).  تفسیر المیزان، کتابخانه دیجیتالی قائمیه.   
  • غباری بناب) 1385). مشاوره و رواندرمانگری با رویکرد معنویت. مرکز مشاوره دانشجویی، دانشگاه تهران.
  • قاسم‌پور دهاقانی، علی و جعفری، سید ابراهیم(1390). رویکرد معنوی و برنامه‌ریزی درسی. فصل‌نامه پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، سال نوزدهم، ش13، تهران، دانشگاه امام حسین(ع)؛ 109-87.
  • محمدی، عبدالله (1390). نقد نظریه تباین دین و معنویت. معرفت کلامی، سال دوم، شماره سوم؛ 115-136.
  • مرزبند، رحمت اله و زکوی، علی اصغر (1391). شاخص های سلامت معنوی از منظر آموزه های وحیانی. فصلنامه اخلاق پزشکی، سال ششم، شماره بیستم، 99-69.
  • مشکانی، عبدالحسین(1391). فرجام من و تو. قم: نشر صهبای یقین.
  • مصباح یزدی، محمد تقی (1377). پرسش ها و پاسخ ها، قم:  موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
  • مطهری، مرتضی(1368).  مجموعه آثار، تهران، صدرا، بی تا.
  • ملکی، حسن (1392). برنامه ریزی درسی(راهنمای عمل).  ویراست دوم ، ناشر:انتشارات پیام اندیشه چاپ هجدهم.
  • ملکیان، مصطفی (1381آ).  معنویت، گوهر ادیان ، ارائه شده در در مجموعه مقالات سنت و سکولاریسم، تهران: انتشارات صراط.
  • ملکیان، مصطفی (1381ب). معرفی کتاب راهی به رهایی.  کتاب هفته، ش 105 ، ص 20.
  • نصر، سیدحسین(1381). معرفت و معنویت، ترجمه انشاءالله رحمتی، تهران: انتشارات سهروردی.
  • نصر، محمد (1375). شیوه‌های تبیین انتظار از دین. مجله نقد و نظر، شماره ۶، 207-199.
  • هینلز، جان راسل.(1386). فرهنگ ادیان جهان. قم:مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب.
  • حق پرست لاتی، طیبه؛ نادری، عزت الله و سیف نراقی، مریم(1397). الگوی برنامه درسی معنوی در درس مطالعات اجتماعی به منظور توسعه سلامت معنوی فراگیران. نشریه راهبردهای آموزش در علوم پزشکی، 11 ( 3 )، 157-150.
  • کیانی، معصومه؛ مهرمحمدی، محمود؛ صادق زاده قمصری، علیرضا؛ نوذری، محمود و باقری، خسرو (1394). مفهوم شناسی معنویت از دیدگاه اندیشمندان تربیتی غربی و مسلمان. اسلام و پژوهشهای تربیتی، 7(14)، 97-118.

 

  • Adams, K. (2009). The rise of the child's voice: The silencing of the spiritual voice. Journal of Beliefs & Values, 30(2), 113-122.
  • Alexander, W. Astin., Helen S. Astin & Jennifer A. L. (2011). Assessing Students' Spiritual and Religious Qualities. Journal of the Tertiary Campus Ministry Association, 52(1), January/February 2011.
  • Ashworth, P., & Lucas, U. (1998). What is the “World” of phenomenography?  Scandinavian Journal of Educational Research, 42(4), 415-431.
  • Best, R. (2014). Spirituality, Faith and Education: Some Reflections from a UK Perspective. In Global perspectives on spirituality and education, edited by J. Watson, M. de. Souza & A.  Trousdale (5-20). New York: Routledge.
  • Bhagwan, R. (2010). Spirituality in Social Work: A Survey of Students at South African Universities. Social Work Education, 29(2); 188-204.
  • Brona, M., & Fiona, T. (2007). Sprituality as a Universal Concept: Student Experience of Learning about Sprituality Through the Medium of Art. Nurse Education in Practice, 7(3), 275-284.
  • Bruce, C., Pham, B. & Stoodley, I. (2002). The Collective Consciousness of Information Technology Research: The Significance and Value of Research Projects. Studies in Higher Education, 29 (2), pp219-238.
  • Buchanan, M. (2010). Attending to the spiritual dimention to enhance curriculum change. Jounral of Beliefs and Values: Studies in Religion and Education, 31(5), 191-201.
  • Campbell, J. (1991). The Power of Myth. New York: Anchor Books.  
  • Campbell, N., Stuck, C., & Frinks, L. (2012). Spirituality training in residency: Changing the culture of a program. Academic Psychiatry, 36, 56 –59. doi:10.1176/appi.ap.09120250.
  • Carr, D. (1995). "Toward a distinctive conception of Spiritual Education", Oxford Review of Education, 21(1). 83-98.
  • Cecero, J., J & Prout, T., A. (2011). Measuring Faculty Spirituality and its Relationship to Teaching Style. Journal of Religion & Education, 38(2), 128-140. 
  • Crook-Lyon, R. E., O’Grady, K. A., Smith, T. B., Jensen, D. R., Golightly, T., & Potkar, K. A. (2012). Addressing religious and spiritual diversity in graduate training and multicultural education for professional psychologists. Psychology of Religion and Spirituality, 4, 169 –181. doi: 10.1037/a0026403
  • Eaude, T. (2003). Shining lights in unexpected corners: New angles on young children's spiritual development. International Journal of Children's Spirituality, 8(2), 151-162.
  • Eaude, T. (2005). Strangely familiar? Teachers making sense of young children's spiritual development. Early Years, 25(3), 237-248.
  • Egan, K. (2001). Spirituality, Education, and the Moral Life. A paper delivered to the AERA conference held in Seattle, WA, on April 10-14. Available on: http://www.educ.sfu.can   
  • Elkins, D. (2009). Beyond Religion, Towards a Humanistic Spirituality. The Handbook of humanistic Psychology, edges in Theory Research and Practice, chapter 16, p 201, Sage publication.
  • Farrow, J. (1984). Spirituality and self-awareness.  Friends Quarterly, July, pp. 213–323.
  • Green, M., & Elliott, M. (2010). Religion, health, and psychological well-being. Journal of Religion and Health, 49, 149 –163. doi: 10.1007/s10943-009-9242-1
  • Halford, G. S. (1993). Children Understands: The Development of Mental Models. Hillsdale, NJ:  Lawrence Erlbaum.
  • Hardy, S. A., White, J. A., Zhang, Z. & Ruchty, J. (2011). Parenting and the socialization of religiousness and spirituality. Psychology of Religion and Spirituality, Vol 3(3), 217-230.
  • Harris, K. I. (2007). Re-conceptualizing spirituality in the light of educating young children. International Journal of Children's Spirituality, 12(3), 263-275.
  • Hart, T. (2003). The secret spiritual world of children. Maui: Inner Ocean.
  • Hay, D. & Nye, R. (2006). The spirit of the child (Rev. Ed.). London: Jessica Kingsley Publishers.
  • Hyde, B. (2007). A pedagogy of spirit. In J. Grajczonek & M. Ryan (Eds.), Religious education in early childhood: A reader (pp. 18-31). Brisbane: Lumino Press.
  • Kaapu, T., Saarenpää, T., Tiainen, T. & Paakki M-K. (2006). The Truth is Out There - Phenomenography in Information Systems Research. Proceedings of the 29th Information Systems Research Seminar in Scandinavia, Helsingör, Denmark, 12-15.8.2006, 17 p.  Available at http://www.itu.dk/iris29/ IRIS29/14-6.pdf.
  • King, U. (1997).  Spirituality in a New Handbook of Living Religions, Blackwell.
  • Koenig, H. G. (2011). Spirituality & health research: Methods, measurement, statistics & resources. West Conshohocken, PA, USA: Templeton Press.
  • Liddy, S. (2007). Spirituality and the young child. In J. Grajczonek & M. Ryan (Eds.), Religious education in early childhood: A reader. (pp. 5-17). Brisbane: Lumino Press.
  • Marples, R. (2006)."Against (the use of the term) spiritual education". International Journal of Children’s Spirituality. 11(2). 293206.
  • Marshall, K. (2010). Education for All: Where does religion come in? Comparative Education, vol. 46, no. 3, p. 285.
  • Marton, F. (1986). Phenomenography- A research approach to investigating different understandings of reality. Journal of Thought, 21(3), 28-49. Reprinted 1988 in R. R. Sherman & W, B. Webb (Eds.), Qualitative research in education: Focus and methods (pp. 141-161). London: Falmer Press.
  • Marton, F. (1988a). Describing and improving learning. In R. R. Schmeck (Ed.), Learning strategies and learning styles (pp. 53-82). New York: Plenum Press.
  • Marton, F., & Booth, S. (1997). Learning and awareness. Mahwah, NJ: Erlbaum.
  • McCreery, E. (1994). Towards an understanding of the notion of the spiritual in education. Early Child Development and Care, 100(1), 93-99.
  • Miller, J., P & et al (2005). Holistic learning and spirituality in education: breaking new ground. State university of New York Prss, Albany.
  •  Moberg, D. O. (2011). Expanding horizons for spirituality research. Retrieved on 15 October 2013 from http://hirr.hartsem.edu/socialogy/spirituality-research.html.
  • Mrdjenovich, A. J., Dake, J. A., Price, J. H., Jordan, T. R., & Brockmyer, J. H. (2012). Providing guidance on the health effects of religious/ spiritual involvement: A national assessment of university counseling professionals. Journal of Religion and Health, 51, 198 –214. doi: 10.1007/s10943-010-9345-8.
  • Oberski, I. (2011). Rudolf Steiner’s philosophy of freedom as a basis for spiritual education?  International Journal of Children's Spirituality, 16(1);5-17.
  • Oman, D., & Thoresen, C. E. (2007). How does one learn to be spiritual? The neglected role of spiritual modeling in health. In T. G. Plante & C. E. Thoresen (Eds.), Spirit, science and health: How the spiritual mind fuels physical wellness (pp. 39–56). Westport, CT: Praeger/Greenwood.
  • O'Murchu, D. (1997). Reclaiming spirituality: A new spiritual framework for today's world. Dublin: Gill & Macmillan.
  • Palmer, P. J. (1981). To Know as We Are Known: Education as a Spiritual Journey. San Francisco: Harper One, An Imprint of HarperCollins Publishers.
  • Palmer, P. J. (1999). Evoking the spirit in public education. Educational Leadership, 56 (4), pp 6-11.
  • Penelope, M., Andreas F., & Lars-Owe D. (2013). A phenomenographic study of students' conceptions of quality in learning in higher education in Rwanda. Studies in Continuing Education. Studies in Continuing Education is available online at: http://dx.doi.org/10.1080/0158037X.2013.768229 
  • Prosser, M. (2000). Using phenomenographic research methodology in the context of research in teaching and learning. . In J. Bowden & E. Walsh (Eds.), Phenomenography (pp. 34-46): Melbourne: RMIT University Press.
  • Prosser, M., Trigwell, K., & Taylor, P. (1994). A phenomenographic study of academics' conceptions of science learning and teaching. Learning and Instruction, 4(3), 217-231.
  •  Raftopoulos, M & Bates, G. (2011). ‘It’s that knowing that you are not alone’: the role of spirituality in adolescent resilience. International Journal of Children's Spirituality, 16(2); 151-167.
  • Rees, W.L. (1969). Dictionary of Philosophy and Religion, Willaim L, New Jersey: Humanities.
  • Rossiter, G. (2010a). Religious education and the changing landscape of spirituality: Through the lens of change in cultural meanings. Journal of Religious Education, 58(2), 25-36.
  • Rossiter, G. (2010b). A case for a 'big picture' re-orientation of K-12 Australian Catholic school religious education in the light of contemporary spirituality. Journal of Religious Education, 58(3), 5-18.
  • Ruddock, B., & Cameron (Sean), R. J. (2010). Spirituality in children and young people: A suitable topic for educational and child psychologists? Educational Psychology in Practice, 26(1), 25-34.
  • Ryan, M. (2006). Religious education in Catholic schools: An introduction for Australian students. Melbourne: David Lovell Publishing.
  • Sagberg, S. (2008). Children's spirituality with particular reference to a Norwegian context: Some hermeneutical reflections. International Journal of Children's Spirituality, 13(4), 355-370.
  • Schmidt, R, H. (2008). God seekers: Twenty century of Christian spiritualties. Grand Rapids, MI:Wm. B. Eerdmans Publishing Co.
  • Schneider.J & James F.T.B. (2009). The Handbook of humanistic Psychology, edges in Theory Research and Practice. Sage publication.
  • Smith, C. & Patricia, S. (2009). Souls in Transition: the Religious and Spiritual Lives of Emerging Adults. New York: Oxford University Press.
  • Tacey, D. (2000). ReEnchantment: The new Australian spirituality. Aldershot: Ashgate Publishing Limited.
  • Tacey, D. (2004). The spirituality revolution: The emergence of contemporary spirituality, Available from http://www.netlibrary.com/Reader/
  • Thoresen, C. E, Harris A. H. (2002).  Spirituality and health? What’s the evidence and what’s needed? Nursing Research; 24(1):59-68.
  • Thoresen, C. E. (2007). Spirituality, religion and health: What’s the deal? In T. G. Plante & C. E. Thoresen (Eds.), Spirit, science and health: How the spiritual mind fuels the body (pp. 3–10). Westport, CT: Praeger/Greenwood.
  • Trevino, K.M.; Pargament, K.I.; Leonard, A.C.; Caprini-Faigin, C.A.; Tsevat, J. (2010). Religious Coping and Physiological, Psychological, Social, and Spiritual Outcomes in Patients with HIV/AIDS: Cross-sectional and Longitudinal Findings. AIDS Behav, 14, 379-389.
  • Wagener, L., & Benson, P. L. (Eds.). (2006). The handbook of spiritual development in childhood and adolescence. Thousand Oaks, Calif.: SAGE Publications.
  • Watson, J. (2006). Every Child Matters and children's spiritual rights: Does the new holistic approach to children's care address children's well-being? International Journal of Children's Spirituality, 11(2), 251-263.Wong, P. H. (2006). A conceptual investigation into the possibility of spiritual education. International Journal of Children's Spirituality, 11(1), 73-85.
  •  Zinbauer, B.J; Pargament, K.I. & Scott, A.B. (1999). The Emerging Meanings of Religiousnessand Spirituality: Problems and Prospects. Journal of Personality, 67(6): 889-919.
فصلنامه علمی پژوهشی حکمرانی فرهنگ
دوره 14، شماره 56
شماره زمستان 1400
زمستان 1400
صفحه 183-213