فصلنامه علمی پژوهشی حکمرانی فرهنگ

فصلنامه علمی پژوهشی حکمرانی فرهنگ

نقش سینمای دفاع مقدس در فروپاشی کلان روایت‌های سینمای جنگ جهان بر پایه آرای لیوتار (مطالعه موردی فیلم‌های «موقعیت مهدی» و «در جبهه غرب خبری نیست»)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیئت دانشیار دانشگاه صداوسیما،تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری مطالعات رسانه دانشگاه صداوسیما، تهران، ایران
چکیده
این جستار مطالعه‌ای پیرامون امکان کاربست مفهوم فروپاشی «کلان‌روایت‌ها» در سینمای جنگ است. بنابراین آرای ژان فرانسوا لیوتار در مورد کلان‌روایت‌ها در دوران جدید و نابسندگی آن‌ها برای ارائه تفسیر صحیح از جهان، و نیز سلطه فرهنگی این کلان‌روایت‌ها از یک سو، و از سوی دیگر لزوم مبارزه با این تمامیت‌ها، از طریق منطق‌شکنی مورد توجه قرار گرفته است. بنابراین با استفاده از مفاهیمِ «ترافع» و «جهان ناهمگن» در اندیشه لیوتار و بازتاب آن در هنر و زیبایی‌شناسی، به توان سیاسی و اخلاقی هنرها، به ویژه سینما، در جهت مقاومت در برابر کلان‌روایت‌ها و مبارزه برای فروپاشی این نظام‌ها پرداخته شده است. در این راستا به بررسی برخی نظام‌هاى روایی و صورى در سینما می‌پردازیم که دنیای فیلم را در خدمت ابرگفتمان‌ها و کلان‌روایت‌ها در می‌آورند. با به کارگیری روش تحقیق توصیفی- تحلیلی و با استفاده از شیوه گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای، تلاش کرده‌ایم به این پرسش‌ها پاسخ دهیم که «ایده فروپاشی کلیت‌های سیاسی و صوری در روایت‌های سینمایی چگونه امکان پذیر است؟ آیا سینمای دفاع مقدس ظرفیت تحقق این ایده را در عرصه سینمای جهان دارد؟». بنا بر نتایج تحقیق، سینمای دفاع مقدس در ایران، با مؤلفه‌های روایی منحصر به فردی که مشخصا در سینمای جنگ جهان نمود پیدا نمی‌کنند، با منطق‌شکنی نظام صورى (ژانر) جنگی در سینمای جهان، نه تنها قواعد پیشین آن نظام را مورد تردید و فروپاشی قرار می‌دهد، بلکه باعث ابداع قواعد جدید در این ژانر (سینمای جنگ) شده است. برای بررسی موردی، فیلم‌های «موقعیت مهدی» و «در جبهه غرب خبری نیست» مقایسه و بررسی شده‌اند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Investigation of the Collapse of Metanarratives in Global War Cinema: A Study Through the Lens of Lyotard’s Thought

نویسندگان English

masoud naghashzadeh 1
maryam vatankhah 2
1 Associate Professor, University of Radio and Television of Iran, Tehran, Iran
2 PhD student in Media Studies, University of Radio and Television of Iran, Tehran, Iran
چکیده English

This article explores the potential for dismantling metanarratives within the realm of war cinema, drawing upon the philosophical insights of Jean-François Lyotard regarding the insufficiency of metanarratives in adequately interpreting the complexities of the modern world. It examines the cultural hegemony exerted by these overarching narratives while emphasizing the imperative to challenge them through the concept of paralogy. Furthermore, the article investigates the political and ethical dimensions of art—particularly cinema—as a medium to resist and undermine these totalizing narratives, referencing Lyotard’s notions of "differend" and "heterogeneous worlds" as they pertain to artistic expression. In this context, we analyze various narrative and visual systems (genres) within cinema that perpetuate super-narratives and metanarratives. Utilizing a descriptive-analytical research methodology supplemented by comprehensive library research, we aim to address two critical questions: "How can the collapse of political and narrative totalities be envisioned within cinematic narratives?" and "Does the cinema of the Sacred Defense possess the capacity to actualize this vision within the cinematic landscape?" Our findings suggest that the cinema of the Sacred Defense in Iran, distinguished by its unique narrative elements absent in prevalent global war films, not only subverts and deconstructs existing paradigms within the war genre but also carves out innovative rules that redefine its conventions.

کلیدواژه‌ها English

Jean-François Lyotard
metanarratives
paralogy
differend
war cinema and cinema of the Sacred Defense
  • آوینی، مرتضی (1390). آینه جادو، تهران: انتشارات واحه.
  • آوینی، مرتضی(1377). آینه جادو، جلد دوم، تهران: نشر ساقی.
  • اسفندیاری، شهاب(1393) . سینمای ملی و جهانی‌شدن، ترجمه مسعود اوحدی، تهران: سروش.
  • اعلایی، رامین و فهیمی فر، اصغر. (1397) ریخت‌شناسی مضمونی (تماتیک) سینمای دفاع مقدس ایران، فصلنامه مطالعات دفاع مقدس، 4(13)، 59-39.  1001.1.25883674.1397.4.1.2.7.
  • پاول، جیمز. ان (1396). پست‌مدرنیسم، (ترجمه سید حسین موسوی)، تهران: ناشر مؤلف.
  • پین، مایکل(1382). فرهنگ اندیشه انتقادی از روشنگری تا پسامدرنیته، (ترجمه پیام یزدانجو)، تهران: نشر مرکز.
  • جیمسون، فردریک(1395). پیشگفتار کتاب وضعیت پست‌مدرن: گزارشی درباره دانش، (ترجمه حسینعلی نوذری)، تهران: گام نو.
  • حقیقی، شاهرخ.(1387). گذر از مدرنیته؟ نیچه، فوکو، لیوتار، دریدا. تهران: موسسه انتشارات آگاه.
  • دیوید، آنتونی (1382). دیدگاه لیوتار درباره امر باشکوه کانت ،(ترجمه مجید اکبری)، نامه فرهنگ، شماره
  • رشیدیان، عبدالکریم (1393). فرهنگ پسامدرن، تهران: نشر نی.
  • سجودى، فرزان و رودى، فائزه (١٣٨٩). بررسی تحول روایت: از روایت کلاسیک تا روایت پست‌مدرن، فصلنامه پژوهش‌های زبان و ادبیات تطبیقی، 4، 171-155.
  • سیم، استوارت(1395). لیوتار و ناانسان، (ترجمه محسن محمودى)، تهران: مهرگان خرد.
  • صادقی پور، محمدصادق. (1398) فلسفه فیلم از دیدگاه ژان فرانسوا لیوتار، مطالعات میان‌رشته‌ای ارتباطات و رسانه، 2(4). 139-115. 22034/jiscm.2019.93496.
  • عزیزیان گیلان، حامد(1392). درسه های فیلسوف هنرمند: دوشان، بورن، نیومن و فرانسیس به روایت لیوتار، فصلنامه کیمیای هنر، 2(7) 78- 64.
  • عزیزیان، حامد و نوذرى، حسینعلی(1391). بررسی رابطه تجربه امر والاى هنرى، تخالف ونشانه تاریخی در اندیشه‌های ژان فرانسوا لیوتار، فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، ١٨، صص 134-96.
  • قره‌باغی، علی‌اصغر(1386) . روایت، کلان‌روایت؛ واژگان و اصطلاحات فرهنگ جهانی (٢٥)، گلستانه، شماره 8.
  • قمی، محسن(1384). تأثیر نظریه بازی های زبانی ویتگنشتاین بر فلسفه لیوتار، فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز، شماره 16. 22099/jrt.2013.1356
  • قنادان، رضا.(1394) .جای خالی معنا: مدرنیسم و پسامدرنیسم، تهران: انتشارات مهرویستا.
  • لیوتار، ژان فرانسوا (1395) . وضعیت پست مدرن: گزارشی درباره دانش، (ترجمه حسینعلی نوذری)، تهران: گام نو.
  • لیوتار، ژان فرانسوا(1392). دگردیسنده های مارسل دوشان، (ترجمه شهرام رستمی)، تهران: انتشارات مولوی.
  • لیوتار، ژان فرانسوا(١٣٩٤). ناانسانی؛ تأملاتی در باب فلسفه زمان، (ترجمه محمدعلی جعفرى)، تهران: انتشارات مولوى.
  • مراد پیری، هادی و شربتی، مجتبی(1392). آشنایی با علوم و معارف دفاع مقدس، تهران: سمت.
  • مرادیان، صفورا و محمدی وکیل، مینا (1397). مطالعه نظریه کلان روایت و منطق شکنی در اندیشه ژان فرانسوا لیوتار در هنر معاصر ایران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته نقاشی، دانشگاه الزهرا (س)، دانشکده هنر.
  • مطهری، سید میثم و دلخواه، مسعود و بنی اردلان، اسماعیل و سرسنگی، مجید(1394). بررسی تطبیقی تولیدات سینمای دفاع مقدس حوزه هنری در دهه ۶۰ با نظریه‌های سید مرتضی آوینی (جستاری در مدیریت سینمای ایران)، مطالعات فرهنگ- ارتباطات، 16(30) 184-162. 1001.1.20088760.1394.16.30.7.4
  • ملپاس، سایمون. (١٣٩٥) پسامدرن، (ترجمه بهرام بهین)، تهران: انتشارات ققنوس.
  • ملپاس، سایمون. (1389) ژان فرانسوا لیوتار، (ترجمه قمرالدین بایردست)، تهران: نشر نی.
  • وارد، گلن. (1383) پست‌مدرنیسم، (ترجمه قادر فخر رنجبری و ابوذر کرمی)، تهران: نشر ماهی.
  • Haber, H. F. (1994). Beyond Postmodern Politics: Lyotard, Rorty, Foucault. Psychology Press.
  • Lyotard, J, F.(1993). Libidinal Economy. Translated by Iain Hamilton Grant . Indiana University Press, Bloomington and Indianapolis, 243.
  • Lyotard, J, F. (1988). The Differend: Phrases in Dispute. Translation by Georges Van Den Abbeele. Manchester University Press.
  • Readings, B. (1991). Introducing Lyotard: art and politics. Psychology Press.