فصلنامه علمی پژوهشی حکمرانی فرهنگ

فصلنامه علمی پژوهشی حکمرانی فرهنگ

زبان فارسی و زبان‌های محلی در رسانه ملی: آسیب شناسی رویکرد سازمان صدا و سیما به مقوله سیاست و برنامه ریزی زبان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
حسین داوری 1
نگار داوری اردکانی 2
فاطمه عظیمی فرد 3
1 دانشیار گروه زبان انگلیسی، دانشگاه دامغان، دامغان، ایران
2 دانشیار گروه زبان‌شناسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
3 دکتری زبان شناسی همگانی، گروه زبان شناسی، دانشگاه علامه طباطبایی،تهران، ایران
10.22034/jsfc.2025.446654.2637
چکیده
آسیب­ شناسی سیاس ت­گذاری و برنامه ­ریزی زبان در رسانه ملی، خواه زبان فارسی به­ عنوان زبان ملی ایرانیان و خواه زبان‌های محلی به‌عنوان سرمایه ­های فکری و فرهنگی، از‌جمله موضوعات نوظهوری است که توجه شماری از پژوهشگران در حوزه­ های مختلف را به خود جلب کرده است. این پژوهش با درک اهمیت موضوع بنا داشته است تا ضمن آسیب­ شناسی نحوه مواجهه رسانه ملی به‌ مقوله زبان، به راهکارهای تقویت زبان فارسی و حفظ و ترویج زبان‌های محلی به‌عنوان مولفه‌های انکارناپذیر هویت ایرانیان در این رسانه بپردازد. در راستای نیل به این هدف، با بهره­ جویی از مصاحبه نیمه­ ساختاریافته از دیدگاه‌های افراد خبره که شامل سیزده زبان­شناس و پنج مدیر و کارشناس سازمان صدا و سیما بوده­ اند، بهره گرفته شده است. یافته ­های حاصل از این پژوهش بیانگر آن است که با وجود اهمیت ­انکارناپذیر نقش رسانه ملی در تقویت زبان فارسی و حفظ زبان‌های محلی، به دلایلی متعدد و در رأس آنها تنزل سیاست ­گذاری و برنامه­ ریزی زبان به درست­گویی، درست­خوانی و درست­نویسی، اولویت نبودن مقوله زبان در رسانه ملی، مغفول­ ماندن مقوله هوشیاری زبانی در برنامه­ ریزی­ ها و نیز خلأ سند سیاست زبان برای رسانه ملی که به اشکال مختلف ریشه در فقدان درکی درست از اهمیت مقوله سیاست­گذاری و برنامه­ ریزی زبان در بین متولیان این رسانه دارد، شاهد مواجهه غیرعلمی رسانه ملی در قبال این موضوع هستیم. یافته­ های این پژوهش می­ تواند در روند تصمیم­ گیری­های متولیان فرهنگی و به‌طور خاص مدیران و برنامه­ ریزان سازمان صدا و سیما در حوزه سیاست و برنامه­ ریزی زبان در عرصه رسانه ملی سودمند باشد.
کلیدواژه‌ها
زبان فارسی
زبان‌های محلی
سیاست و برنامه ریزی زبان
سازمان صدا و سیما
هویت

موضوعات

عنوان مقاله English

Persian Language and Local Languages in IRIB: A Critical Evaluation of IRIB's Approach to Language Policy and Planning

نویسندگان English

Hossein Davari 1
Negar Davari Ardekani 2
Fatemeh Azimifard 3
1 Associate professor, English Department, Damghan University, Damghan, Iran
2 Associate Professor, Linguistics Department, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
3 PhD in Linguistics, Linguistics Department, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran
چکیده English

The critical evaluation of language policy and planning in the Islamic Republic of Iran Broadcasting (IRIB), specifically regarding Persian as the national language of Iranians and the local languages as intellectual and cultural capitals, has become an emerging issue that has garnered significant attention from researchers across various fields. This research aims to underscore the importance of this subject and critically assess how IRIB addresses language-related matters. Furthermore, it seeks to develop strategies to enhance the Persian language, as well as to preserve and promote local languages as integral components of Iranian identity within this medium. To achieve this objective, the research employs semi-structured interviews, leveraging the perspectives of experts, including thirteen linguists and five IRIB managers and experts. The research findings highlight that, despite the undeniable importance of this organization in strengthening the Persian language and preserving local languages, there are several factors hindering its effective engagement with these issues. Foremost among these obstacles are a lack of comprehensive understanding of the significance of language policy and planning among custodians and the absence of a language policy document for IRIB. Consequently, there exists an unscientific approach within IRIB regarding this matter. The outcomes of this study can provide valuable insights for cultural custodians, particularly the managers and planners of IRIB, in the decision-making process concerning language policy and planning.

کلیدواژه‌ها English

Persian language
Local languages
Language policy and planning
IRIB
Identity
  1. ابراهیمی کیاپی، هادی، و عامریان، فاطمه (1398). راهکارهای مقابله با موانع کاربرد زبان‌های محلی و شکل‌گیری هویت قومی در شبکه‌های استانی صداوسیما.فصلنامه علمی رسانه‌های دیداری و شنیداری. (13)29، 181-159. https://doi.org/10.22085/javm.2019.88735 .

 

  1. بامشادی، پارسا (1400). آسیب­شناسی کاربرد زبا‌‌ن‌ها و گویش‌های محلی در شبکه­های استانی سیما با تأکید بر مراکز کردزبان. تهران: مرکز تحقیقات صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران.
  2. داوری اردکانی، نگار (1384). برنامه­ریزی زبان و هوشیاری زبانی: با نگاهی به ایران. (رساله دکتری رشته زبان­شناسی­)، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
  3. داوری اردکانی، نگار (1385). رسانه متولی برنامه­ریزی زبان. پژوهش­های ارتباطی. 47. 44-21.
  4. داوری اردکانی، نگار (1386). سیاست پنهان زبان در مقابل سیاست آشکار آن. نامه فرهنگستان. 33، 185-158.
  5. داوری اردکانی، نگار. (1392). جامعه‏شناسی زبان: برنامه‏ریزی زبان فارسی و نگرش‏های زبانی. نشر جامعه‏شناسان.
  6. داوری، حسین (1399). سیاست و برنامه‌ریزی زبانی: رویکرد میان رشته‌ای مغفول در حوزه سیاستگذاری‌های کلان فرهنگی و آموزشی کشور. فصلنامه راهبرد فرهنگ. 49، 29-1.
  7. داوری، حسین، و داوری اردکانی، نگار (1402). زبان فارسی و هویت ایرانی؛ برنامه زبانی رسانه ملی برای تقویت زبان فارسی و حفظ و پرورش زبانهای محلی. تهران: مرکز تحقیقات صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران.
  8. داوری، حسین، و داوری اردکانی، نگار، و عظیمی‌فرد، فاطمه (1403). رویکرد رسانه ملی به زبان فارسی و زبان‌های محلی: تحلیلی انتقادی در چارچوب سیاست و برنامه‌ریزی زبان. پژوهش‌های زبان‌شناسی: نظریه و کاربرد، (2) 3، 29-59..doi: 10.22034/JLS.2024.140942.1086
  9. زارع کهنمویی، اصغر (1394). پایان تک­زبانی. تبریز: نشر موغام.
  10. زردار، زرین، و فتحی‌نیا، محمد (1392). بازنمایی اقوام ایرانی در مجموعه‌های پربینندة تلویزیونی.فصلنامه مطالعات فرهنگ - ارتباطات، (24) 14، 62-41.
  11. سارلی، ناصرقلی (1380). برنامه­ریزی زبان و رسانه­ها. تهران: مرکز تحقیقات، مطالعات و سنجش برنامه­های صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران.
  12. سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران (1401). درآمدی بر سند تحول رسانه ملی در افق 1405. تهران: مرکز طرح و برنامه­ریزی معاونت تحقیقات و برنامه­ریزی.
  13. صافی، حسین (1397). برنامه­ریزی زبان و تعریف هویت ملی. در سید جواد میری، زبان مادری در گفتمان علوم اجتماعی (136-129)، تهران: نقد فرهنگ.
  14. عامریان، فاطمه (1395). کاربرد زبان مازندرانی در شــبکه مازندران: دیدگاه‌ها و راهکارهای برنامه­سازان، ساری: واحد پژوهش صداوسیمای مرکز مازندران.
  15. میری، سید جواد (1397). زبان مادری در گفتمان علوم اجتماعی. تهران: نقد فرهنگ.
  16. Bashirnejad, H. (2023). Mazandarani: Current Status and Future Prospects. In Anousha Sedighi (Ed.) Iranian and Minority Languages at Home and in Diaspora (p. 37-60). Clevedon, UK: Multilingual Matters Ltd. https://doi.org/10.1515/9783110694277-003
  17. Borjian, M., & Borjian, H. (2023). At the Crossroads: Caspian Languages through a Sociolinguistic Lens. In Anousha Sedighi (Ed.) Iranian and Minority Languages at Home and in Diaspora (p. 9-36). Clevedon, UK: Multilingual Matters Ltd. https://doi.org/10.1515/9783110694277-002
  18. Cooper, R. L. (1989). Language Planning and Social Change. Cambridge: Cambridge University Press.
  19. Davari, H. (2017). Language Human Rights: A New Right Rising in the Era of Globalization. In Christina Ackrivipoulou (Ed.). Defending Human Rights and Democracy in the Era of Globalization (pp. 262-279). IGI Global. 10.4018/978-1-5225-0723-9.ch011
  20. Dörnyei, Z. (2007). Research methods in applied linguistics: Quantitative, qualitative, and mixed methodologies. Oxford: Oxford University Press.
  21. Fettes, M. (1997). Language planning and education. In R. Wodak and D. Corson (Eds.). Language Policy and Political Issues in Education (pp. 13–22). Dordrecht: Kluwer Academic.
  22. Fishman, J. A. (1991). Reversing Language Shift. Clevedon: Multilingual Matters Ltd.
  23. Hassanpour, A. (1992). Nationalism and language in Kurdistan, 1918-1985. San Francisco: Mellen Research University Press.
  24. Haugen, E. (1966). Linguistics and Language Planning. In W. Bright (Ed.) Sociolinguistic (pp. 50-71). The Hague: Mouton.
  25. Haugen, E. (1983). The implementation of corpus planning: Theory and practice. In J. Cobarrubias and J. Fishman (Eds.). Progress in Language Planning: International Perspectives (pp. 269–90). Berlin: Mouton.
  26. Hornberger, N. (2006). Frameworks and models in language policy and planning. In T. Ricento (Ed.). An Introduction to Language Policy: Theory and Method (pp. 24-41). Malden MA: Blackwell.
  27. Johnson, D. C. (2013). Language Policy. Basingstoke: Palgrave Macmillan.
  28. Kaplan, R. B. & Baldauf, R. B. (1997). Language Planning: From Practice to Theory. Clevendon: Multilingual Matters.
  29. Kloss, H. (1969). Research possibilities on group bilingualism: A report. Quebec: International Center for research on Bilingualism.
  30. Kloss, H. (1998). The American Bilingual Tradition. Center for Applied Linguistics.
  31. LeCompte, M. D., Preissle, J., & Tesch, R. (1993). Ethnography and Qualitative Design in Educational Research (2nd ed.). Emerald Publishing.
  32. Maher, J. C. (2017). Multilingualism: A very short introduction. Oxford University Press.
  33. Merkle, D. & Lane-Mercier, G. (2018). Toward an Ethos of Diversity. In Gillian Lane-Mercier, Denis Merkle & Jane Kostas. Minority Languages, National Languages and Official Language Policies (3-34). McGill-Queen’s University Press.
  34. 35. Mirvahedi, S. H. (2012). The role of satellite channels in language shift/maintenance: The case of Tabriz, Iran. Proceedings of FEL XIV, 36-41.
  35. Mirvahedi, S. H., & Nasjian, N. (2010). Is Azeri going to live or leave? A critical study of institutional supports available to Azeri in Tabriz, Iran. Proceedings of FEL XIV, 175-180.
  36. Moring, T., Husband, C., Lojander-Visapää, C., Vincze, L., Fomina, J., & Mänty, N. N. (2011). Media use and ethnolinguistic vitality in bilingual communities. Journal of Multilingual and Multicultural development, 32(2), 169-186.
  37. Rao Hill, S. & Perry, C. (2003). Convergent interviewing to build a theory in under-researched areas: Principles and an example investigation of Internet usage in inter-firm relationships. Qualitative Market Research, 6(4), 236-247.
  38. Rubin, J. (1977). Bilingual education and language planning. In B. Spolsky and R.L. Cooper eds.) Frontiers of Bilingual Education. Rowley, MA: Newbury House Publishers.
  39. Rubin, H. J., & Rubin, I. S. (2005). Qualitative Interviewing: The Art of Hearing Data. Sage Publications.
  40. Ruiz, R. (1984). Orientations in Language Planning. NABE Journal. Vol. 8, No. 2, pp. 15–34.
  41. Schiffman, H. E. (1996). Linguistic Culture and Language Policy. London and New York: Routledge.
  42. Sepehri, M.B. (2010). “Local Radio Audiences in Iran: An Analysis of Ardebilian People’s Trust and Satisfaction with 'Sabalan' Radio”. Broadcast Education Association. Journal of Radio and Audio Media. 17(2)236-250.
  43. Sheyholislami J. (2010). Identity, language, and new media: the Kurdish case, Language Policy, 9: 289–312.
  44. Shohamy, E. (2006). Language Policy: Hidden Agendas and New Approaches. London: Routledge.
  45. Skutnabb-Kangas & Phillipson, R. (2016). Language Rights. Routledge.
  46. Spolsky, B. (2004). Language Policy. Cambridge: Cambridge University Press.
  47. Ricento, T. (2000). Ideology, Politics and Language Policies: Focus on English. Amsterdam: John Benjamins Publishing Company.
  48. Zeinalabedini, A. )2014(. The people’s attitude towards the language use in the local media broadcast: A case study of Azerbaijani language in Tabriz. Khazar Journal of Humanities and Social Sciences, 17(4). 5–28.