فصلنامه علمی پژوهشی حکمرانی فرهنگ

فصلنامه علمی پژوهشی حکمرانی فرهنگ

تحلیل داده‌بنیاد شرایط علّی ناکارآمدی حکمرانی شبکه‌های کاربرمحور مجازی در ایران و راهبردهای برون‌رفت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه مدیریت فناوری اطلاعات، واحد تهران‌جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 استادیار دانشکده ارتباطات و رسانه، دانشگاه صداوسیما، تهران، ایران
3 استادیار گروه مدیریت فرهنگی، واحد تهران‌جنوب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
10.22034/jsfc.2026.595449.2940
چکیده
توسعه شبکه‌های کاربرمحور مجازی، چالشی بنیادین در حوزه حکمرانی فضای مجازی پدید آورده است. باوجود گستردگی این تأثیرات، شناسایی نظام‌مند و میدانی شرایط علّی زمینه‌ساز ناکارآمدی حکمرانی بر این شبکه‌ها، در ادبیات علمی داخلی مغفول مانده است. هدف این پژوهش، تحلیل داده‌بنیاد شرایط علّی ناکارآمدی حکمرانی شبکه‌های کاربرمحور مجازی و ارائه راهبردهای برون‌رفت است. پژوهش با رویکرد کیفی، با روش نظریه زمینه‌ای اشتراوس و کوربین انجام شده است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته با ۹ خبره در سطح راهبردی کشور از چهار طیف دانشگاهی، اجرایی، نظامی -امنیتی و رسانه‌ای، گردآوری و در نرم‌افزار MAXQDA با کدگذاری سه‌مرحله‌ای باز، محوری و انتخابی تحلیل شد. نمونه‌گیری هدفمند و نظری تا حصول اشباع نظری ادامه یافت. در ادامه، برای اعتبارسنجی مدل، پیمایشی نخبگانی با مشارکت ۱۵ خبره از طریق پرسش‌نامه تخصصی انجام و داده‌ها بر اساس شاخص روایی محتوایی لاوشه تحلیل شد؛ تمامی مؤلفه‌ها میانگین بالای ۴.۲۰ از ۵.۰۰ و شاخص CVR فراتر از حد آستانه کسب کردند. یافته‌ها نشان می‌دهد شش مقوله به‌عنوان شرایط علّی عمل می‌کنند؛ ضعف قوانین و فقدان طرح راهبردی، نابسامانی‌های اقتصادی، جنگ ترکیبی، فقدان زیرساخت‌های بومی، فقدان مرجعیت رسانه‌ای و تزلزل نظام اعتقادات و باورها. این عوامل در «زنجیره‌ای علّیتی» هم‌افزا تعامل می‌کنند و ناکارآمدی عمیقی در حکمرانی فضای مجازی کشور پدید آورده‌اند. براین‌اساس، هفت راهبرد پیشنهاد می‌شود: حکمرانی قانونمند، ره‌نگاشت فضای مجازی، دیپلماسی سایبری، فعال‌سازی ظرفیت‌های کاربران، تقویت سواد رسانه‌ای، تسلط بر لایه‌های عمیق هوش مصنوعی و تقویت زیرساخت‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات و برای هر راهبرد، نهاد متولی پیشنهادی و اقدامات اجرایی مشخص ارائه می‌شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Grounded Theory Analysis of the Causal Conditions of Cyberspace Governance Ineffectiveness of User-Centric Virtual Networks in Iran and Strategies for Resolution

نویسندگان English

Majid Jafari 1
Seyyed Morteza Mousavian 2
Abdolreza Sobhani 3
1 Islamic Azad University, South Tehran Branch, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Faculty of Communications and Media, IRIB University, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Faculty of Management, Islamic Azad University, South Tehran Branch, Tehran, Iran
چکیده English

The rapid expansion of user-centric virtual networks—particularly Instagram with over two billion active users—poses fundamental challenges to cyberspace governance. Despite profound socio-cultural and political impacts, systematic empirical investigation of the causal conditions underlying governance failure remains scarce in Iranian literature. Within an interpretive paradigm, this study applies Strauss and Corbin's systematic Grounded Theory approach to analyze these causal conditions in Iran and propose data-informed resolution frameworks. Data were collected through semi-structured in-depth interviews with nine strategic experts from four institutional domains—academic, executive, military-security, and media—each with over 20 years of strategic experience. Analysis was conducted in MAXQDA through open, axial, and selective coding, yielding over 700 initial codes. Purposive and theoretical sampling continued until theoretical saturation in the ninth interview, with trustworthiness ensured via Lincoln and Guba's criteria. The model was subsequently validated through an expert panel survey (N=15) using Lawshe's Content Validity Ratio; all components achieved mean scores above 4.20 (of 5.00) with CVR values exceeding the critical threshold. Findings reveal six causal categories: legal and regulatory deficits with absent strategic frameworks, economic instability, hybrid cognitive warfare, lack of indigenous digital infrastructure, loss of mainstream media authority, and erosion of socio-religious value systems. These conditions interact within a mutually reinforcing causal chain, producing structural governance vacuums. Seven actionable strategies are proposed: principled and adaptive governance, cyberspace roadmapping, active cyber diplomacy, user capacity activation, cognitive media literacy enhancement, deep-layer AI mastery, and ICT infrastructure fortification, each with designated lead institutions and operational measures.

کلیدواژه‌ها English

User-Centric Virtual Networks
Governance Failure
Cyberspace Governance
Granded Theory
Strategic Frameworks