http://www.jsfc.ir/ فصلنامه علمی پژوهشی حکمرانی فرهنگ fa daily 1 Mon, 22 Jun 2026 00:00:00 +0330 Mon, 22 Jun 2026 00:00:00 +0330 http://www.jsfc.ir/article_234020.html در گفتمان قضایی شهید آیت‌الله رئیسی، فسادزدایی یکی از ارکان اساسی حکمرانی عادلانه به‌شمار می‌رود که از طریق برخورد قاطع با متخلفان، شفافیت و توسعه نظارت‌های ساختاری دنبال می‌شود؛ این پژوهش با هدف واکاوی گفتمان فسادزدایی در حکمرانی قضایی مکتب رئیسی با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شده است. داده‌های پژوهش از ۱۷ سخنرانی شهید رئیسی در دوران ریاست بر قوه قضائیه (۱۳۹۸ـ ۱۳۹۹) استخراج شده است. این داده‌ها در سه سطح مضمون‌های پایه، سازمان‌دهنده و فراگیر تحلیل شده است. تحلیل جدول نشان می‌دهد که از 14 مضمون پایه، بیشترین تعداد (5 مورد) به مبارزه با فساد درون‌سازمانی و برخورد قاطع با متخلفان مربوط است که در قالب 3 مضمون سازمان‌دهنده دسته‌بندی شده‌ است و در نهایت، مضمون فراگیر «مبارزه نظام‌مند با فساد در دستگاه قضایی» را شکل داده‌ است؛ همچنین، 4 مضمون پایه مرتبط با سلامت و کارآمدی دستگاه قضایی در قالب 2 مضمون سازمان‌دهنده قرار گرفته، و به مضمون فراگیر «ضرورت سلامت و کارآمدی دستگاه قضایی» منتهی شده‌ است. علاوه بر این، 3 مضمون پایه تحت 2 مضمون سازمان‌دهنده به مضمون فراگیر «توسعه و تقویت سازوکارهای نظارتی» مرتبط شده‌ است که بر ارتقای شفافیت و نظارت در دستگاه قضایی تأکید می‌کند. نتایج نشان می‌دهد که گفتمان فسادزدایی در حکمرانی قضایی مکتب رئیسی بر سه محور اصلی مبارزه نظام‌مند با فساد در دستگاه قضایی، ضرورت سلامت و کارآمدی قوه قضائیه و توسعه و تقویت سازوکارهای نظارتی استوار است. این گفتمان از یک‌سو بر برخورد قاطع با متخلفان و حذف روابط ناسالم و از سوی دیگر بر ایجاد ساختارهای نظارتی و ارتقای شفافیت و پاسخگویی تأکید می‌کند. در مجموع، فسادزدایی در این مکتب قضایی نه‌تنها اقدام مقابله‌ای، بلکه راهبردی کلان برای تحقق عدالت و اعتماد عمومی به‌شمار می‌رود. http://www.jsfc.ir/article_246938.html فناوری ژنتیک، به‌عنوان یکی از پیشرفت‌های نوین علمی، در فرایند اثبات دعاوی و کشف حقیقت در نظام قضایی نقش چشمگیری ایفا می‌کند. بااین‌حال، مسائل مربوط به مبانی اعتبار شرعی، امکان بروز خطا و چالش‌های اخلاقی و حقوقی، سبب تردید در پذیرش مطلق داده‌های ژنتیکی در حکمرانی قضایی شده‌ است. این مقاله با هدف ارزیابی جایگاه و اعتبار داده‌های ژنتیکی در فرایند دادرسی، به بررسی دیدگاه‌های شهید آیت‌الله سید ابراهیم رئیسی می‌پردازد؛ شخصیتی که واجد صلاحیت‌های فقهی، حقوقی و تجربه مدیریتی در سطوح عالی قضایی کشور بود. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی است و با تکیه ‌بر منابع کتابخانه‌ای، اسناد قضایی و بیانات مستند شهید رئیسی، ابعاد فقهی، حقوقی و تقنینی این مسئله تحلیل شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد استفاده از داده‌های ژنتیکی در نظام قضایی، در صورتی ‌که با اصولی مانند صحت علمی، حفظ حریم خصوصی و رعایت ضوابط شرعی همراه باشد، می‌تواند به‌عنوان یکی از ادله کمکی معتبر در فرایند دادرسی مطرح شود. بر این ‌اساس، تدوین مقررات شفاف، ایجاد نظام نظارتی مؤثر و تقویت پشتوانه فقهی ـ حقوقی این فناوری در حکمرانی قضایی ضروری است. http://www.jsfc.ir/article_246939.html در دهه‌های اخیر، تشدید رقابت‌های معنایی و گسترش جنگ روایت‌ها، تصویرسازی هویتی را به یکی از میدان‌های اصلی منازعه در نظام بین‌الملل تبدیل کرده است. در این چارچوب، بازتعریف مشروعیت ملی در مجامع بین‌المللی برای جمهوری اسلامی ایران اهمیتی فزاینده یافته است. این پژوهش به تحلیل چگونگی رویارویی گفتمان سیاست خارجی و حکمرانی دولت شهید سید ابراهیم رئیسی با راهبردهای تصویرسازی منفی و جنگ‌های ادراکی قدرت‌های غربی در سازمان ملل متحد پرداخت. مسئله اصلی پژوهش، بررسی سازوکارهای تقابل فعال دولت رئیسی با روندهای ایران‌هراسی و شیعه‌هراسی و نیز تحلیل تلاش‌های هدفمند برای تضعیف هویت و مشروعیت جمهوری اسلامی ایران بود. در همین راستا، سؤال محوری پژوهش این است که این دولت طی سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲ با بهره‌گیری از چه راهبردهایی توانست روایت‌های مسلط غربی را نقد، و الگویی بدیل از حکمرانی اسلامی در عرصه بین‌المللی بازنمایی کند. پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. در این چارچوب، سخنرانی‌های شهید رئیسی در مجمع عمومی سازمان ملل متحد گردآوری و با استفاده از الگوی شناسه‌گذاری سه‌سطحی تحلیل شد. بر پایه این فرایند، ۹۰ شناسه اولیه، ۳۲ شناسه سازمان‌دهنده و هشت مضمون فراگیر شناسایی شد. یافته‌ها نشان داد رویارویی دولت شهید رئیسی، در امتداد سیاست‌های کلان جمهوری اسلامی ایران و در بستر تحول‌یافته نظام بین‌الملل شکل گرفت، اما در سطح گفتمانی با راهبردهایی مشخص پیگیری شد. این راهبردها شامل نقد ساختاری سیاست‌های دوگانه غرب، افشای نظام‌مند اسلام‌هراسی و شیعه‌هراسی و برجسته‌سازی نقش فعال جمهوری اسلامی ایران در تقویت امنیت، عدالت و کرامت انسانی بود. این الگوی گفتمانی به ارتقای مشروعیت هویتی ایران انجامید و زمینه تثبیت گفتمان مقاومت فعال را در سپهر جهانی فراهم ساخت. http://www.jsfc.ir/article_247261.html این پژوهش به بررسی نقش تعاملات مستقیم دولت، به‌ویژه بازدیدهای استانی، در ارتقای حکمرانی مشارکتی در خوزستان می‌پردازد. چارچوب مفهومی بر پایه ترکیبی از نظریه‌های حکمرانی چندسطحی و اصول کلیدی نهج‌البلاغه (مانند عدالت، مشورت و مسئولیت‌پذیری متقابل) بنا شده است تا با شرایط محلی همخوانی داشته باشد. داده‌ها از طریق روش ترکیبی جمع‌آوری شد: ۲۸۶ پرسشنامه استاندارد از ساکنان ۱۰ شهرستان، گفت‌وگوهای عمیق با ۱۲ ذی‌نفع اصلی و بررسی چهار سند رسمی. نتایج حاکی است که تعاملات مستقیم دولت، قوی‌ترین عامل پیش‌بینی‌کننده پیشرفت حکمرانی مشارکتی به‌شمار می‌رود (ضریب استاندارد شده =۰.۸۱، سطح معناداری<۰.۰۰۱). هرچند اعتماد عمومی (میانگین ۳.۸۹) و مسئولیت‌پذیری سازمان‌ها (۳.۶۵) در سطح مناسبی ارزیابی شد، اما شفافیت در توزیع منابع (۳.۴۰) و درگیرشدن گروه‌های حاشیه‌ای (کمتر از %15) همچنان مشکلات عمده‌ای هستند. تنوع فرهنگی ـ قومی استان با تأثیر منفی %60، لزوم الگو‌های محلی‌محور را برجسته می‌سازد. یافته‌ها تأیید می‌کند که بازدیدهای استانی اگرچه در کوتاه‌مدت اعتماد را افزایش می‌دهد، اما برای دوام تأثیر، نیاز به ساختارهای پایدار (مانند سامانه‌های نظارت مداوم)، محلی‌سازی برنامه‌ها (ادغام ارزش‌های بومی ـ اسلامی) و بهبود مصوبات با توجه به نرخ اجرای فعلی %20 در زمینه عدالت دارند. http://www.jsfc.ir/article_247383.html این مقاله، با بهره‌گیری از اظهارات شهید آیت‌الله سید ابراهیم رئیسی در دوران تصدی ریاست جمهوری کشور، به‌ویژه با استفاده از دیدگاه‌های قرآنی وی، چگونگی حکمرانی سبک زندگی از دیدگاه ایشان را به‌صورت روشمند تبیین می‌کند. چارچوب نظری سبک زندگی، مستخرج از مصوبه شماره 3305 شورای عالی انقلاب فرهنگی، با عنوان «مبانی، اصول و الزامات پیاده‏‌سازی برنامه‌ جامع سبک زندگی اسلامی ـ ایرانی» است که 14 عرصه را برای «سبک زندگی» تعیین کرده، و چارچوب نظری حکمرانی بر مؤلفه‌های دوازده‌گانه، شامل تعیین و کنترل جهت راهبردی، مشارکت ذی‌نفعان، اعتمادسازی، مدیریت تضاد منافع، شفافیت و مسئولیت‌پذیری، استفاده از فناوری، الگوبرداری، مداخله سیاسی، ارتقای قابلیت نهادی، حاکمیت قانون، توانمندسازی و توزیع منابع استوار است. این پژوهش نشان می‌دهد که شهید رئیسی حکمرانی سبک زندگی را نه به‌عنوان مفهومی فردی، بلکه مفهومی اجتماعی ـ تمدنی، مبتنی بر قرآن کریم با تکیه بر مؤلفه‌های کلیدی حکمرانی، به‌ویژه تعیین و کنترل جهت راهبردی، ارتقای توانایی‌های سازمانی، الگوبرداری هوشمندانه، اعتمادسازی، جلب مشارکت ذی‌نفعان و جامعه مدنی و توانمندسازی و حمایت مورد توجه قرار داده است. http://www.jsfc.ir/article_247384.html امروزه حکمرانی مطلوب به‌عنوان یکی از نظریه‌ها و الگوهای غالب در عرصه اداره و راهبری مطرح، و در کانون توجه فزاینده اندیشمندان و فعالان توسعه و همچنین دستور کار ویژه دولت‌ها و جوامع نوین قرار گرفته است. ازاین‌رو، در این مقاله تلاش شده است تا اصول و ارکان این رویکرد مدیریتی ـ سیاستی در پرتوی عملکرد آیت‌الله رئیسی مورد بازخوانی قرار گیرد. این پژوهش از نظر هدف، توسعه‌ای و از نظر روش‌شناسی، کیفی است. داده‌های مورد نیاز از طریق روش‌های کتابخانه‌ای و منابع برخط جمع‌آوری شده است. بدین‌ منظور، با بهره‌گیری از روش توصیفی ـ تحلیلی و تطبیقی ـ اسنادی به بازخوانی مؤلفه‌های حکمرانی مطلوب پرداخته می‌شود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد حکمرانی مطلوب به‌عنوان نظریه و الگویی نوین در اداره و راهبری جوامع مورد توجه قرار گرفته و از کاربرد فزاینده‌ای در ادبیات توسعه و همچنین اسناد بین‌المللی برخوردار شده است. اهمیت و جذابیت حکمرانی مطلوب در این مسئله محوری نهفته است که موفقیت‌ها و یا عدم‌ موفقیت‌های حکمرانی نه‌تنها نسل معاصر را تحت تأثیر قرار می‌دهد، بلکه با حرکت مواج در گذر زمان، نسل‌های آینده را نیز تحت‌الشعاع قرار می‌دهد و به توسعه و یا محدودیت آزادی، رفاه و انتخاب آن‌ها در آینده منجر می‌شود. ازاین‌‌رو، مطلوبیت حکمرانی متضمن حفظ و ارتقای سطح رفاه، آزادی، انتخاب، بهروزی و زندگی مطلوب نسل‌های معاصر و آینده و همچنین ظرفیت‌های تداوم‌بخش و پایدارساز حیات انسانی در سطح جوامع بشری است.