http://www.jsfc.ir/ فصلنامه علمی پژوهشی حکمرانی فرهنگ fa daily 1 Thu, 22 May 2025 00:00:00 +0330 Thu, 22 May 2025 00:00:00 +0330 http://www.jsfc.ir/article_234016.html این پژوهش با هدف شناسایی ابعاد و مؤلفه‌های سرمایه انسانی سبز اسلامی از منظر قرآن و نهج‌البلاغه و تبیین جایگاه آن در الگوی حکمرانی تحول‌گرای شهید آیت‌الله رئیسی انجام شده است. روش تحقیق کیفی و اکتشافی است و جامعه آماری شامل خبرگان قرآنی و نهج‌البلاغه بوده که با روش گلوله‌برفی ۱۴ تن انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری و با روش تحلیل مضمون کلارک و براون تحلیل شدند. برای اطمینان از روایی و پایایی، استخراج کدها در دو مرحله توسط پژوهشگر و تحلیلگر همکار انجام و توافق میان آنان با فرمول هولستی %۸۷ محاسبه شد که بیانگر پایایی مطلوب است؛ همچنین اعتبار محتوایی یافته‌ها به تأیید خبرگان مدیریت اسلامی رسید. یافته‌ها منجر به کشف الگویی جامع شامل 10 بُعد و 33 مؤلفه شد که سه بُعد «اصول اخلاقی–رفتاری»، «اعتقادات معنوی» و «مدیریتی–قانونی» به‌عنوان ارکان اصلی شناسایی شدند. تحلیل داده‌ها نشان داد مبانی دینی، در حکمرانی شهید رئیسی به شاخص‌های عینی بدل شده است؛ از جمله تبدیل «پرهیز از اسراف» به «فسادستیزی اقتصادی»، «خلیفه‌الله بودن» به «مسئولیت‌پذیری مردمی» و «مدیریت عادلانه منابع» به «توسعه متوازن منطقه‌ای». این پژوهش الگوی حکمرانی شهید رئیسی را مصداقی از «تبدیل حکمت وحیانی به اقدام اجرایی» دانسته و نشان می‌دهد تحول در حکمرانی مستلزم تحول در انسان و مبانی فکری اوست. بر پایه یافته‌ها، پیشنهادهایی همچون طراحی چارچوب نظری بومی، تدوین سند ملی سرمایه انسانی سبز اسلامی و تشکیل مرکز مطالعات حکمرانی تحول‌گرا برای نهادینه‌سازی عدالت و پایداری ارائه می‌شود. http://www.jsfc.ir/article_230507.html پژوهش حاضر به تحلیل گفتمان انتقادی سخنرانی‌های شهید سید ابراهیم رئیسی، رئیس‌جمهور فقید ایران، در مجمع عمومی سازمان ملل متحد طی سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲ با استفاده از چارچوب نظری نورمن فرکلاف، در سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که گفتمان شهید رئیسی بر مفاهیمی چون عدالت، مقاومت، استکبارستیزی، و همگرایی اسلامی استوار بوده و از ابزارهای زبانی مانند واژگان ارزشی، تقابل‌های دوگانه، استعاره‌ها، و ارجاعات بینامتنی برای انتقال پیام استفاده کرده است. این گفتمان، بازتابی از ایدئولوژی جمهوری اسلامی ایران و تلاشی برای تأثیرگذاری بر ساختارهای بین‌المللی است. تحلیل این سخنرانی‌ها دلالت‌های کلیدی برای حکمرانی آینده ایران را نشان می‌دهد که شامل تأکید بر عدالت‌خواهی و مقاومت، تقویت هویت اسلامی و ارزش‌های دینی، نقش فعال در نظم بین‌المللی و اصلاح ساختارهای جهانی، تأکید بر امنیت و همکاری‌های منطقه‌ای، رویکرد انتقادی به غرب و تقابل گفتمانی، اهمیت خانواده و ارزش‌های اجتماعی و تلفیق دیپلماسی رسانه‌ای و گفتمان‌سازی است. http://www.jsfc.ir/article_231962.html زمینه و هدف: شهید در دوران ریاست خود بر قوه قضائیه، با الهام از فرامین مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) و تأکید بر بیانیه گام دوم ، رویکردی قاطع، نظام‌مند و مبتنی بر عدالت در مقابله با مفاسد اقتصادی اتخاذ کردند. هدف این پژوهش، تبیین ابعاد و مضامین رویکردهای ایشان در حکمرانی اقتصادی با تمرکز بر مبارزه با فساد و اصلاح ساختارهای ناکارآمد است.روش‌شناسی: این پژوهش به شیوه کیفی و با بهره‌گیری از روش تحلیل مضمون انجام شده است. داده‌ها از ۱۶ سخنرانی شهید رئیسی در فاصله سال‌های ۱۳۹۸ تا ۱۳۹۹ گردآوری شده که در جلسات شورای عالی قوه قضائیه، دیدارهای نخبگانی، همایش‌های ملی و نشست‌های رسمی ایراد گردیده‌اند. مضامین کلیدی بیانات ایشان استخراج و در سه سطح مضامین پایه، سازمان‌دهنده و فراگیر تحلیل شده است.یافته‌ها: نتایج تحلیل‌ها نشان می‌دهد که رویکرد شهید آیت‌الله رئیسی در دو بُعد کلی قابل تبیین است: نخست، اصلاح ساختارهای اقتصادی و حکومتی با تأکید بر شفاف‌سازی فرآیندها، تقویت استقلال اقتصادی و مقابله با رانت. دوم، اجرای دقیق بیانیه گام دوم انقلاب از طریق ارتقای شفافیت، پیاده‌سازی فرمان هشت‌ماده‌ای رهبری، برخورد قاطع با مفسدان و ایجاد هماهنگی میان قوا. در مجموع، ۲۳ مضمون پایه، ۱۵ مضمون سازمان‌دهنده و ۵ مضمون فراگیر شناسایی شد.نتیجه‌گیری: مقابله کارآمد با مفاسد اقتصادی نیازمند اجرای عملی فرامین رهبری، اصلاح بسترهای فسادزا، گسترش نظارت و شفافیت است. تحقق این امر با عزم جدی مسئولان، هماهنگی نهادها و اجرای عدالت بی‌مصلحت می‌تواند اعتماد عمومی را ارتقا داده، عدالت اقتصادی را تقویت و بستر حکمرانی اقتصادی سالم‌تر را فراهم آورد. http://www.jsfc.ir/article_233234.html یکی از روش‌های کاهش تاثیر تحریم‌های اقتصادی روی وضعیت اقتصاد کشور، ناکارآمدسازی تحریم‌ها است. این پژوهش با هدف دستیابی به اقدام و عمل دولت سیزدهم به منظور ناکارآمدسازی تحریم‌ها انجام شده است. پژوهش کاربردی حاضر با ماهیت توصیفی- تحلیلی و رویکرد کیفی انجام شده است. جامعه هدف این پژوهش کلیه وبگاه‌ها و خبرگزاری‌های کشور در خصوص عملکرد دولت سیزدهم و با محوریت توصیه‌های مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) برای اقدام و عمل به منظور پیاده‌سازی اقتصاد مقاومتی بوده است. اخبار وبگاه‌های مذکور با ابزار فیش‌ جمع‌آوری و سپس تحلیل محتوا شده است. برای دستیابی به قابلیت اعتماد، پس از چندین بار مرور مطالب گردآوری شده و نتایج برگرفته از آن‌ها، مطالب گردآوری شده و تحلیل‌های انجام شده به چهار از افراد دارای تخصص نسبت به موضوع ارائه و نظرات اصلاحی آن‌ها اعمال شد. یافته‌های این پژوهش شامل 75 اقدام اساسی دولت سیزدهم است که ذیل 10 محور توصیه‌شده توسط مقام‌ معظم رهبری دسته‌بندی شده است. دولت سیزدهم با اتخاذ رویکردهای عملی و جامع در حوزه‌هایی مانند احیای تولید داخلی، مدیریت مالی، توسعه دیپلماسی اقتصادی، مبارزه با فساد و تقویت فناوری، تلاش کرده است اقتصاد مقاومتی را به عنوان راهبردی برای خنثی‌سازی تحریم‌ها و ارتقای امنیت اقتصادی و ملی اجرا کند. این اقدامات در چارچوب نظریه‌ها و نتایج پژوهش‌های پیشین اقتصاد مقاومتی و امنیت اقتصادی قرار دارد و می‌تواند به تقویت ثبات و استقلال کشور در شرایط تحریم کمک نماید. http://www.jsfc.ir/article_233232.html هدف اصلی این مقاله، تبیین اصول و چارچوبهای حکمرانی فرهنگی در دولت سیزدهم به ریاست شهید آیت‌الله رئیسی با تکیه بر نظریۀ «باغبانی فرهنگ» است. سوال اصلی مقاله حاضر این است که چگونه دولت شهید رئیسی توانست ساختار حکمرانی فرهنگی کشور را بازسازی کرده و با ایجاد انسجام و یکپارچگی، چالش‌های تاریخی نظیر دوگانگی‌ها و گسست‌های میان سیاستگذاری و اجرا را رفع کند؟ در پاسخ به این پرسش، بررسی‌ها نشان می‌دهد که دولت سیزدهم با اتخاذ رویکردی منسجم و طراحی سازوکارهای مشخص، توانست مرجعیت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی را احیا نموده و فرآیند تفکیک وظایف میان دولت و نهادهای مردمی را تثبیت کند. حمایت، تنظیم‌گری و نظارت به عنوان وظایف ذاتی دولت تعریف شده و تصدی‌گری به‌تدریج به مردم و نهادهای صنفی واگذار شد. علاوه بر این، افزایش چشم‌گیر بودجه فرهنگی و تخصیص منابع مالی، ارتقای زیرساخت‌های فرهنگی، توسعه حوزه‌هایی چون سینما، تئاتر، موسیقی و تولید کتاب، و نیز بازتعریف و تقویت دستگاه دیپلماسی فرهنگی، به عنوان محورهای راهبردی این حکمرانی فرهنگی تعیین شدند. این رویکرد خروجی‌محور و مبتنی بر مدیریت عقلانی و جهادی، موفق به مقابله با نظریه‌های غربی‌سازی و تسلیم فرهنگی شده و تأکید بر حفظ هویت و اصالت فرهنگی ایرانی-اسلامی را به عنوان رکن اصلی سیاستگذاری فرهنگی در دولت سیزدهم نهادینه ساخته است. در نهایت، این مقاله دستاوردهای دولت شهید رئیسی را در مسیر ارتقای جایگاه تمدنی ایران در عرصه فرهنگی و تقویت قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران می‌داند و الگوی حکمرانی فرهنگی ایشان را زمینه‌ساز ظهور ایران به عنوان قدرت فرهنگی جهان معاصر معرفی می‌کند. http://www.jsfc.ir/article_231961.html «حکمرانی مطلوب» یکی از مفاهیم پربسامد در زمینه ارزیابی و کیفیت سنجی کارآمدی نظام های سیاسی و حقوقی است و ادبیات خاص آن ‌نیز دهه هاست در فضای گفتمانی پیامدسنجی برنامه های حاکمیتهای سیاسی شکل گرفته است. صرفنظر از اصول و قواعد مربوط به این مفهوم، ارکان سه گانه حاکمیتهای سیاسی(اجرایی، تقنینی و قضایی) هریک به طور توامان و هم افزا و البته ‌مستقل ؛ زمینه ، موضوع و ابزار تحقق حکمرانی شایسته و مطلوب هستند. در این‌میان رکن قضایی حاکمیت علاوه بر وصف مشترک بالا، وصف تامه دیگری نیز در نظارت بر تحقق درست حکمرانی بویژه بر قوه اجرایی نیز دارد. حکمرانی قضایی در نظام جمهوری اسلامی ایران بنابه ترسیم حاصله از اصول متعدد قانون اساسی، هدف دوره های متعدد متولیان نظام قضایی کشور بوده که علاوه بر تلاش مشابهی در ابتدای دهه ۱۳۸۰ مبتنی بر طرح توسعه قضایی، نقشه راه هدفگذاری این مهم در دوره های اخیر با شروع ریاست آیت الله رئیسی بر دستگاه قضایی کشور و درقالب «سند تحول قضایی» تبلور یافته که فارغ از میزان تحقق آن، مسیر و افق تلاش‌های اجزای مختلف هرم اداره دستگاه قضایی را تعیین نموده است. http://www.jsfc.ir/article_233233.html  دستگاه قضایی در گام دوم انقلاب اسلامی نیازمند تحولی بنیادین در راستای تحقق عدالت، شفافیت و سلامت ساختاری است. این پژوهش با هدف بررسی نقش اجزای دستگاه قضایی در ایجاد تحول و ارتقای کارآمدی آن انجام شده است.پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شده است. داده‌ها از اسناد، بیانیه‌ها و سیاست‌های مرتبط با قوه قضاییه گردآوری و در سه سطح مضامین پایه، سازمان‌دهنده و فراگیر تحلیل شده‌اند.  در تحلیل نقش اجزای دستگاه قضایی در تحول گام دوم انقلاب، ۲۰ مضمون پایه و ۲۰ مضمون سازمان‌دهنده شناسایی و به ۶ مضمون فراگیر تجمیع شد. این مضامین شامل "ضرورت تحول بنیادین در دستگاه قضایی"، "برنامه‌ریزی راهبردی برای تحول"، "بهره‌گیری از دانش و تجارب داخلی و بین‌المللی"، "مبارزه با فساد و اصلاح فرآیندهای دادرسی"، "نهادینه‌سازی عدالت و قضاوت مبتنی بر دین" و "اتخاذ رویکرد علمی و آینده‌نگر در مدیریت قضایی" بودند. نتایج نشان داد  برای تحقق تحول در دستگاه قضایی، اتخاذ سیاست‌های مبتنی بر دانش و تدبیر، تقویت ساختارهای نظارتی و عدالت‌ورزی در تمامی فرآیندهای قضایی ضروری است. تدوین الگوی بومی مبتنی بر فقه اسلامی و اجرای اصول مدیریتی نوین می‌تواند قوه قضاییه را به نهادی کارآمد، مستقل و شفاف در راستای گام دوم انقلاب تبدیل کند. http://www.jsfc.ir/article_233235.html هدف و زمینه: رویه رو به رشد و رایج در کشورهای در حال توسعه مثل ایران برای به تعویق انداختن باروری تا دهه‌های سوم و چهارم زندگی، خطر بی‌فرزندی غیرارادی یا داشتن فرزندان کمتر از حد مطلوب را افزایش می‌دهد. این وضعیت می تواند مشکلات اقتصادی، اجتماعی و امنیتی را برای کشور در آینده به وجود بیاورد. یکی از استان هایی که نرخ باروی کمتر از متوسط کشوری دارد، استان مرکزی است. به همین دلیل نیاز به بررسی دلایل باروری پایین در این استان وجود دارد. هدف از این مطالعه شناسایی دلایل باروری پایین در استان مرکزی است. روش و داده ها: داده‌های این مطالعه کیفی از طریق مصاحبه عمیق گردآوری شده و از روش تحلیل مضمون برای تحلیل داده‌ها استفاده شده است. با کمک نمونه‌گیری هدفمند و با معیار اشباع نظری با 25 نفر از مصاحبه‌شوندگان مصاحبه گردید و نهایتاً داده‌های گردآوری شده در قالب سه مضمون فراگیر و هشت مضمون سازمان دهنده، کدگذاری و تحلیل گردید. یافته ها: نتایج تحقیق نشان داد که سه دسته مضامین فراگیر در قالب دلایل تحول ساختار و الگوی تشکیل خانواده (با مضامین سازمان‌دهنده‌ی به‌تأخیر افتادن مسیر گذار به بزرگسالی و کوچک‌شدن ابعاد خانواده )، کاهش ظرفیت کارکردی خانواده (با مضامین سازمان‌دهنده‌ی افول سرمایه تربیتی خانواده و گسست نسلی و کاهش حمایت خویشاوندی) و تحول ارزش‌ها و معناهای فرهنگی (با مضامین سازمان‌دهنده‌ی عقلانی‌سازی تصمیم باروری، تقدم هویت فردی بر خانوادگی، افول اعتماد و امنیت و هم‌گرایی با فرهنگ تهران) در حوزه خانواده از جمله دلایل مهم باروری پایین در استان مرکزی است. http://www.jsfc.ir/article_229314.html این پژوهش با هدف ارائه مدل پارادایمی بازاریابی محتوا برای محصولات فرهنگی در بستر بازاریابی دیجیتال انجام شد. این مطالعه از لحاظ هدف، در زمره تحقیقات کاربردی-توسعه‌ای قرار دارد؛ از منظر روش گردآوری داده‌ها، توصیفی-پیمایشی و از حیث شیوه تحلیل، پژوهشی کیفی محسوب می‌شود. جامعه هدف شامل مدیران و کارشناسان باسابقه در حوزه بازاریابی محصولات فرهنگی بوده و با بهره‌گیری از روش نمونه‌گیری نظری و هدفمند، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 15 نفر انجام شد که در نهایت اشباع نظری حاصل گردید. داده‌های گردآوری‌شده با استفاده از روش نظریه‌پردازی داده‌بنیاد‌ و نرم‌افزار Maxqda20 تحلیل شدند. یافته‌های پژوهش منجر به شناسایی مقوله‌های اصلی مدل پارادایمی گردید. بر اساس این مدل، شرایط علّی شامل تسهیل تعامل و سفر مشتری، بهینه‌سازی رتبه در موتورهای جستجو، نیازسنجی و شناخت دقیق مخاطبان، و شناخت و بخش‌بندی بازار، بر پدیده محوری یعنی چرایی بازاریابی محتوایی برای محصولات فرهنگی تأثیرگذارند. پدیده محوری نیز تحت تأثیر شرایط زمینه‌ای نظیر فرایندها، ساختار سازمانی، مکانیزم‌های ارزیابی عملکرد، قالب‌های ارائه محتوا، منابع و تسهیلات مورد نیاز، زیرساخت‌های فناوری اطلاعات، قوانین و مجوزهای مرتبط و شرایط فرهنگی و اجتماعی کشور و همچنین شرایط مداخله‌گر مانند محدودیت‌ها، ریسک‌های شناسایی‌شده و شدت رقابت قرار می‌گیرد. در نهایت، راهبردها و اقدامات شامل ساختار و تناسب محتوا، تنوع در استراتژی‌های بازاریابی، و همکاری با ذی‌نفعان و افراد تأثیرگذار، منجر به بهبود شاخص‌هایی نظیر عملکرد، کیفیت ارائه خدمات، برندینگ، تعامل با مخاطب، نرخ تبدیل، گسترش کانال‌های توزیع و توسعه بازار می‌شوند. http://www.jsfc.ir/article_234020.html زمینه و هدف: در گفتمان قضایی شهید آیت‌الله رئیسی، فسادزدایی یکی از ارکان اساسی حکمرانی عادلانه به‌شمار می‌رود که از طریق برخورد قاطع با متخلفان، شفافیت و توسعه نظارت‌های ساختاری دنبال می‌شود. لذا این پژوهش با هدف واکاوی گفتمان فسادزدایی در حکمرانی قضایی مکتب رئیسی انجام شده است. روش‌شناسی: این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شده است. داده‌های پژوهش از ۱۷ سخنرانی شهید رئیسی در دوران ریاست بر قوه قضائیه (۱۳۹۸–۱۳۹۹) استخراج شده‌اند. یافته‌ها: یافته ها نشان می‌دهد که از 14 مضمون پایه، بیشترین تعداد (5 مورد) به مبارزه با فساد درون‌سازمانی و برخورد قاطع با متخلفان مربوط است که در قالب 3 مضمون سازمان‌دهنده دسته‌بندی شده‌اند و در نهایت، مضمون فراگیر "مبارزه نظام‌مند با فساد در دستگاه قضایی" را شکل داده‌اند. همچنین، 4 مضمون پایه مرتبط با سلامت و کارآمدی دستگاه قضایی در قالب 2 مضمون سازمان‌دهنده قرار گرفته و به مضمون فراگیر "ضرورت سلامت و کارآمدی دستگاه قضایی" منتهی شده‌اند. علاوه بر این، 3 مضمون پایه تحت 2 مضمون سازمان‌دهنده به مضمون فراگیر "توسعه و تقویت سازوکارهای نظارتی" مرتبط شده‌اند که بر ارتقای شفافیت و نظارت در دستگاه قضایی تأکید دارد. نتایج: گفتمان فسادزدایی در حکمرانی قضایی مکتب رئیسی بر سه محور اصلی استوار است: مبارزه نظام‌مند با فساد در دستگاه قضایی، ضرورت سلامت و کارآمدی قوه قضاییه، و توسعه و تقویت سازوکارهای نظارتی. این گفتمان از یک‌سو بر برخورد قاطع با متخلفان و حذف روابط ناسالم و از سوی دیگر بر ایجاد ساختارهای نظارتی و ارتقای شفافیت و پاسخگویی تأکید دارد.