تحلیلی بر عوامل مؤثر بر جامعه‌پذیری دانشگاهی دانشجویان (موردمطالعه: دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه‌های تهران، تربیت مدرس، شهید بهشتی، شیراز و فردوسی)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری رشته جامعه‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 دانشیار رشته جامعه‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

3 استادیار رشته جامعه‌شناسی، گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

چکیده

با توجه به نقش اساسی دوره‌های آموزشی تحصیلات تکمیلی در دانشگاه‌ها در زمینه تولید و پویایی فضای علمی کشور، مطالعه و ارزیابی روند جامعه‌پذیری دانشجویان تحصیلات تکمیلی و نقش‌پذیری آنها در دانشگاه از اهمیت زیادی برخوردار است. جامعه‌پذیری دانشگاهی ناظر بر ارزیابی ذهنیت ذینفعان دخیل در امر آموزش و پژوهش بوده و از آن به‌عنوان فرایند ایجاد و توسعه تعهد درونی نسبت به هنجارها و ارزش‌های عرصه علمی و دانشگاهی یاد می‌شود. بر این اساس، مطالعه حاضر با هدف بررسی وضعیت جامعه‌پذیری دانشگاهی دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه‌های کشور و عوامل مؤثر بر آن صورت گرفت. با رجوع به ادبیات نظری و مفهومیِ جامعه‌پذیری دانشگاهی، رویکردهای نظری به این موضوع، ذیل سه رویکرد خطی، بازاندیشانه و تعاملی دسته‌بندی و چهارچوبی نظری بر مبنای رویکرد تعاملی برای بررسی عوامل تاثیرگذار بر جامعه‌پذیری دانشگاهی دانشجویان کشور تدوین گردید. آزمون مدل طراحی‌شده، براساس رویکرد کمّی و پیمایش از 482 نفر از دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه‌های تهران، تربیت مدرس، شهید بهشتی، شیراز و فردوسی، که به شیوه نمونه‌گیری طبقه‌ای متناسب انتخاب شدند، صورت پذیرفت. نتایج مطالعه نشان می‌دهد وضعیت کلی جامعه‌پذیری دانشگاهی دانشجویان تحصیلات تکمیلی 5 دانشگاه مورد بررسی در ابعاد چهارگانه فراگیری نقش، درگیری در نقش، سرمایه‌گذاری و احساس هویت حرفه‌ای دارای میانگین 3/2 است. همچنین مؤلفه فراگیری نقش به‌عنوان گام آغازین فرایند جامعه‌پذیری از بیشترین میانگین (3/4) و مؤلفه احساس هویت حرفه‌ای به عنوان واپسین مرحله کمترین مقدار (میانگین 3/23) را نسبت به سایر سطوح فرایند جامعه‌پذیری دارا هستند. براساس مدل‌سازی معادله ساختاری نیز متغیر سرمایه دانشگاهی و خوداثربخشی دانشگاهی با مقادیر واریانس به‌ترتیب 0/73 و 0/61 بیشترین تأثیر را بر جامعه‌پذیری دانشگاهی دانشجویان دوره‌های تحصیلات تکمیلی داشته‌اند.

کلیدواژه‌ها