اخلاق پژوهش به منزله یک دانش؛ جستجو در اضلاع و هویت معرفتی اخلاق پژوهش

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشگاه تهران

چکیده

گستردگی پژوهش در محافل علمی و سازمان‌ها و آسیب‌پذیری اخلاقی پژوهش، نیاز به مقوله اخلاق در پژوهش را نمایان می‌سازد. مسئله مقاله حاضر جستجوی اضلاع معرفتی دانشی است که بتواند مسائل اخلاقی پژوهش را در چارچوب نظری و با روش‌شناسی معین تحلیل کند. فرضیه تحقیق، امکان دست‌یابی به اخلاق پژوهش به منزله یک دانش با اضلاع معرفتی معین است. روش آزمون فرضیه، تحلیل منطقی براساس الگوی علم‌شناسی رایج در سده‌های اخیر نزد دانشمندان مسلمان، الگوی علم‌شناسی اصولیان، است. بر این اساس، اخلاق پژوهش فراتر از توصیه‌های اخلاقی، دانشی منسجم را به دست می‌دهد که با اهداف، منابع، رهیافت‌ها و روش‌شناسی مشخص، امکان تشخیص درست و حل اثربخش مسائل اخلاقی را میسر می‌سازد. بدین ترتیب، مواجهه مبتنی بر آزمون و خطای فردی و اخذ مواضع عجالتی در قبال معضلات اخلاقی در پژوهش جای خود را به تحلیل روشمند و علمی می‌دهد و دستیابی به چنین دانشی می‌تواند برنامه‌های پیشگیری و درمان آسیب‌های اخلاقی در پژوهش و نیز برنامه‌های ترویج اخلاق نزد محققان و مؤسسه‌های پژوهشی را توسعه دهد.

کلیدواژه‌ها