گونه‌شناسی معنویت‌گرایان جدید

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی

2 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی فرهنگی دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده

گونه‌شناسی و یا تقسیم و تفکیک انواع پدیده‌‌های اجتماعی براساس توجه به ویژگی‌‌های مشترک در کنار وجوه ممیزه به مطالعه دقیق‌تر امور و شناخت بهتر واقعیت‌‌های اجتماعی کمک می‌کند. چرا که از آشفتگی و درهم‌ریختگی ذهنی کاسته و قدرت تمیز انواع پدیده‌‌های اجتماعی را که در نظر اول غیرقابل تفکیک به‌نظر می‌رسند، فراهم می‌سازد. مقاله حاضر با هدف ابهام‌زدایی از پدیده معنویت‌گرایی جدید و گروندگان به آن و تلاش برای پرهیز از خلط آن با پدیده‌‌های مشابه چون جنبش‌‌های نوپدید دینی، با مرور و بررسی گونه‌شناسی‌‌های صورت‌گرفته، تعاریف معنویت‌گرایی جدید و سایر مطالعات نظری، گونه‌شناسی‌ نظری جدیدی معرفی می‌کند که نه‌تنها ضعف‌‌های گونه‌شناسی‌‌های پیشین را مرتفع می‌سازد، بلکه ارتقاء توان تجرید را با برجسته‌سازی تمایزات به‌دنبال خواهد داشت. نتیجه این بررسی استخراج 15 سنخ از معنویت‌گرایان جدید براساس 5 دلیل گرایش (روشنگری، التیام‌بخشی روحی ـ روانی، کسب موفقیت، سرگرمی و رفع مشکلات جسمانی) در 3 شکل گرایش (مخاطب، مشتری و عضو جنبش/جماعت) است.

کلیدواژه‌ها


1. برگر، پیتر؛ بریجیت بگر و هانسفرید کلنر. (1381). ذهن بی‌خانمان، نوسازی و آگاهی. محمد ساوجی. نشر نی.
2. بریمو، آلبر. (1357). گونه‌شناسی در بررسی‌های اجتماعی. فرنگیس اردلان. نامه پژوهشکده. سال دوم. شماره 1.
3. تیلور، چارلز. (1389). تنوع دین در روزگار ما. مصطفی ملکیان. نشر شور.
4. حمیدیه، بهزاد. (1391). تلاشی در سنخ‌شناسی جنبش‌های نوپدید معنوی در ایران. مطالعات معنوی. شماره 4 و 5.
5. خادملو، بشیر. (1389). ارزیابی و عملکرد پیامد‌های اجتماعی گروه‌‌های معنویت‌گرا. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد. دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران.
6. خسروی، بهناز. (1385). بررسی میزان تأثیر شبکه روابط اجتماعی و شیوه زندگی در رفتار دینی افراد (تحلیل عوامل مؤثر در گرایش افراد به رفتار‌های نوین دینی در میان ساکنان شهر تهران). پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد. دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه الزهرا(س).
7. ساروخانی، باقر. (1370). درآمدی بر دائره‌المعارف علوم اجتماعی. کیهان.
8. ستوده، هدایت‌الله. (1374). مقدمه‌ای بر آسیب‌‌های اجتماعی. آوای نور.
9. فرهادی، مرتضی. (1381). نقد آراء در تعاریف و نظریه‌‌های گونه‌شناسی یاریگری. نامه انسان‌شناسی. شماره 1.
10. کاشی، فضه. (1389). خود در معنویت‌‌های جدید. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد. دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران.
11. ویلسون، برایان و جیمی کرسول. (1387). جنبش‌‌های نوین دینی؛ محدودیت‌ها و امکانات. محمد قلی‌پور. نشر مرندیز.
12. همیلتون، ملکم. (1390). جامعه‌شناسی دین. محسن ثلاثی. نشر ثالث.
13. هینلز، جان آر. (1386). فرهنگ ادیان جهان. گروه مترجمان. انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب.

14. Campbell, C. (2007). The Easternization of the West: A Thematic Account of Cultural Change in the Modern Era. Boulder, CO: Paradigm Publishers.
15. Hanergraaff, W. (1996). New Age Religion and Western Culture: Esotericism in the Mirror of Secular Thought. E. J. Brill.Leiden.
16. Heelas, P. (2002). The Spiritual Revolution in Religions in Modern World. Ed. Linda Woodhead. Routledge. NewYork.
17. Houtman, D. & S. Aupers. (2007). The Spiritual Turn and the Decline of Tradition. Journal for the Scientific Study of Religion. Vol 46. No 3.
18. Kemper, T. D. (1991). Predicting Emotions from Social Relations. Social Psychology Quarterly. Vol 54. No 4.
19. Luckman, T. (1996). The Privatization of Religion and Morality. Blackwell Publishers. London.
20. Moberg, D. O. (2010). Spirituality Research: Measuring the Immeasurable?. Perspectives on Science and Christian Faith. Vol 62. No 2.
21. Pike, S. (2005). "Neopaganism" in Encyclopedia of Religion. Ed. Lindsay Jones. Thomson Gale. NewYork.
22. Possamai, A. (2007). Producing & Consuming New Age spirituality: The Cultic Milieu and the Network Paradigm. Handbook of New Age. Brill.
23. Vincett, G. & L. Woodhead. (2009). Spirituality in Religion in the Modern World. Routledge. NewYork.
24. York, M. (1995). The Emerging Network: A Sociology of the New Age and Neo-pagan Movements. Rowman & Littlefield. Lanham, Maryland.
25. www.hamrah.co
26. http://mgtsolution.com/olib/103683668.aspx