نقد اخلاقی و اجتماعی پارادایم زیست‌ْپزشکی؛ با تأکید بر تعامل علوم پزشکی و علوم انسانی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار جامعه‌شناسی دانشگاه علامه طباطبائی

چکیده

ضرورت هم‌افزایی رشته‌های پزشکی و غیر پزشکی، از جمله مقولات بین‌الاذهانی در میان بیشتر اصحاب جامعه‌شناسی است؛ کارآمدی رویکردهای سلامت و درمان، مشروط به پاسداشت سایر وجوه انسان، مزید بر ابعاد زیستی و ذیل مفهوم «انسان یکپارچه» است. امر مذکور متضمن اتخاذ رویکردهای بین‌رشته‌ای و کاربست انواع فلسفه مضاف در روند جامعه‌پذیری کنشگران نظام سلامت خواهد بود، زیرا پرداختن به مضامین فرازیستی، در شرایط غلبه پارادایمی پوزیتیویسم، امری قریب به محال می‌نماید. براساس فرض اصلی مقاله، در صورت در نظر گرفتن الگوی زیست‌پزشکی، به‌منزله یک وجه خاص از معرفت قدسی، انتظار می‌رود «حاشیه‌ای شدن اخلاق در پزشکی»، که آسیب‌هایی نظیر «تقلیل طبابت از حکمت به فن»، «پزشکی‌سازی جامعه» و «کالایی‌شدن خدمات» از مهم‌ترین مصادیق آن هستند، به نحو مؤثری برطرف گردند. رفع پیامدهای مترتب بر محوریت بلاوجه رویکرد زیست‌پزشکی، منوط به ارائه صورت‌بندی جدید علوم پزشکی و علوم انسانی در وحدتی فراگیر با یکدیگر است. اصلاح آن‌دسته از ساختارهای آموزشی که بر پایه جدایی شاخه‌های علوم از یکدیگر تکوین یافته‌اند، نقطه شروع اصلاحات در این‌باره خواهد بود که در قالب یکپارچه‌سازی نظام آموزش عالی محقق می‌شود. مقاله حاضر، بر مبنای تقابل‌فکنی میان «ترجیحات تخصصی در پارادایم زیست‌پزشکی» و «نیازهای فرازیستی انسان»، می‌کوشد از طریق تحلیل محتوای داده‌های کیفی، علاوه بر شناسایی مضامین مربوط، برداشت‌های تفسیری را با محوریت فرضیه مذکور، از طریق تأکید بر همبستگی اندامواره میان علوم پزشکی و علوم انسانی ارائه نماید.

کلیدواژه‌ها


1. الیاس، نوربرت. (1389). تنهایی دم مرگ. امید مهرگان و صالح نجفی. چاپ سوم. تهران: گام نو
2. بوالهری، جعفر. (1389). نهادینه‌سازی معنویت در مفهوم سلامت معنوی. اخلاق پزشکی. سال چهارم (14).
3. پورعباسی، عطاالله و میثم توکلی‌بینا. (1389). لزوم رویکرد تربیتی به تعهد اخلاقی در علوم زیستی؛ آموزش اصول اخلاق زیستی را باید از مدارس آغاز کرد. اخلاق و تاریخ پزشکی. 3 (5).
4. جعفری، محمدتقی. (1394). فلسفه دین. تدوین دکتر عبدالله نصری. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
5. رضازاده، حسن و محمدرضا رحمانی‌اصل. (1392). مقایسه معنای زندگی از دیدگاه محمدتقی جعفری تبریزی و فریدریش نیچه. انسان‌پژوهی دینی. 10 (30).
6. گیدنز، آنتونی. (1385). تجدد و تشخص: جامعه و هویت شخصی در عصر جدید. ناصر موفقیان. تهران: نشر نی.
7. نصر، سیدحسین. (1392). انسان سنتی و مدرن در اندیشه دکتر سیدحسین نصر. مهدی نجفی افرا. چاپ اول. تهران: انتشارات جامی.
8. ولف، هنریک؛ استیگ آندرپدرسون و ربین روزنبرگ. (1380). درآمدی بر فلسفه طب. همایون مصلحی. چاپ اول. تهران: انتشارات طرح نو.

9. Berger, P. (1990). The Sacred Canopy: Elements of a Sociological Theory of Religion. New York: Anchor Books.
10. Boudon, R. (2010). The Cognitive Approach to Morality, in Hitlin, Steven and Vaisey Stephen (eds.). Handbook of the Sociology of Morality. USA: Springer. pp. 15-33
11. Cobb, M. & V. Robshaw. (Eds.) (1998). The Spiritual Challenge of Health Care. London: Churchill Livingstone4.
12. Conrad, P. (2007). The Medicalization of Society On the Transformation of Human Conditions into Treatable Disorders. Baltimore: The Johns Hopkins University Press.
13. Curlin, F. A.; J. R. Chad; R. Gorawara-Bhat; J. D. Lantos. & M. H. Chin. (2005).When Patients Choose Faith Over Medicine; Physician Perspectives on Religiously Related Conflict in the Medical Encounter. Archives of Internal Medicine. 165: 88-91.
14. Engel, G. L. (1977). The Need for a New Medical Model: a Challenge for Biomedicine. Science. Vol 196. No. 4286. PP: 129-136.
15. Fabrega, H. Jr. (2000). Culture, Spirituality and Psychiatry. Current Opinion in Psychiatry. 13 (6): 525-33.
16. Ganesan, U. (2010). Medicine and Modernity: The Ayurvedic Revival; Movement in India, 1885-1947. Studies on Asia. Series IV. (1)1:108-131.
17. Giordan, G. (2007). Spirituality: From a Religious Concept to a Sociological Theory, in Kieran Flanagan & Peter C. Jupp (eds). A Sociology of Spirituality: Theology and Religion in Interdisciplinary Perspective. USA: Ashgate Publishing Company. pp.161-181.
18. Hall, D. E. (2003). When Clinical Medicine Collides with Religion. The Lancet, Extreme Medicine. 362: 28-29.
19. Hoffmaster, B. (Ed.). (2001). Bioethics in Social Context. Philadelphia: Temple University Press.
20. Holmes, D.; S. J. Murray; A. Perron. & G. Rail. (2006). Deconstructing the Evidence-Based Discourse in Health Sciences: Truth, Power and Fascism. International Journal of Evidence Based Healthcare. 4: 180-186.
21. Illich, I. (1976). Medical Nemesis; The Expropriation of Health. London: Calder & Boyars, Ltd.
22. Jay, E. M. & B. Thorn. (2011). Spiritual/Religious Values and Attitudes Regarding Complementary and Alternative Medicine. The University of Alabama McNair Journal. 45-73.
23. Kangwa, C. (2010). Traditional Healing and Western Medicine: Segregation or Integration? Retrieved from http://www.milligan.edu/academics/writing/pdfs/Kangwa.pdf
24. Laird, L. & C. Wendy. (2007). Caring for Our Neighbors: How Muslim Community Based Health Organizations Are Bridging the Health Care Gap in America? A Report by the Institute for Social Policy and Understanding, Retrieved from Ispu.org/files/PDFs/mcbho.pdf.
25. Loughlin, M.; R. E. G. Upshur; M. J. Goldenberg; R. Bluhm. & K. Borgerson. (2010). Philosophy, Ethics, Medicine and Health Care: the Urgent Need for Critical Practice. Journal of Evaluation in Clinical Practice. 16: 249-259.
26. Shannon T. A. & N. J. Kockler. (2009). An Introduction to Bioethics. Paulist Press.
27. Shilling, C. (1993). Body and Social Theory. London: Sage Publication.
28. Symour, W. (1998). Remaking the Body, Rehabilialiation and Change. Londan and NewYork: Routledge.
29. Turner, B. (1992). Recent Developments in the Theory of Body. London: Sage Publication.
30. Weed, D. L. (1999). Towards a Philosophy of Public Health. Journal of Epidemiol Community Health. 53: 99-104.
31. Williams, E. (2008). A Spiritual Agenda for Doctors, Scottish. Journal of Healthcare Chaplaincy. 11 (1): 2-8.
32. Yawar, A. (2001). Spirituality in Medicine What Is to be Done. Journal of Royal Society of Medicine. 94(10): 529-533.