پاسخگویی اخلاق اسلامی به چالش‌‌های اخلاقیِ برآمده از تکنولوژی مدرن

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشجوی دکترای فلسفه علم و تکنولوژی دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

تکنولوژی مدرن انسان را با چالش‌‌های اخلاقی بی‌سابقه‌ای مواجه کرده است. از طرفی قرار گرفتن خود انسان به‌عنوان موضوع تکنولوژی و از طرف دیگر آثار گسترده و اجتناب‌ناپذیرِ رواج روزافزون تکنولوژی بر روی محیط زیست، تصمیم‌گیری درباره نحوه توسعه و به‌کارگیری تکنولوژی را به چالش‌هایی اخلاقی بدل کرده است. یوناس در مقاله «تکنولوژی و مسئولیت، تأملاتی بر مأموریت جدید اخلاق» با مروری بر تغییراتی که جایگاه انسان و شرایط او در نتیجه توسعه تکنولوژی مدرن داشته است می‌کوشد نشان دهد نظام‌‌های اخلاقی سنتی با خصوصیاتی که دارند نمی‌توانند پاسخگوی مسائل اخلاقی نوظهور باشند. در این مقاله سعی شده است بر مبنای مقاله یوناس، استدلال‌هایی که اخلاق سنتی را در پاسخگویی به مسائل ناشی از تکنولوژی مدرن ناتوان می‌داند صورت‌بندی و تحلیل شوند. از آنجا که اخلاق اسلامی نیز مشمول حکم یوناس درباره اخلاق‌‌های سنتی است، ما در این مقاله به‌طور خاص از منظر اخلاق اسلامی، ادعای یوناس درباره اخلاق‌‌های سنتی را محک می‌زنیم و ظرفیت این آموزه‌ها در پاسخگویی به پرسش‌‌های نوظهور و پیشگیری از وقوع بحران‌‌های معاصر را بررسی می‌کنیم.

کلیدواژه‌ها


1. جوادی، محسن. (1387). انسان‌محوری در اخلاق زیست محیطی با تأکید بر نگرش اسلامی. مقالات و بررسی‌ها. دفتر90.
2. جوادی‌آملی، عبدالله. (1386). اسلام و محیط زیست. قم: مرکز نشر اسراء.
3. جوادی‌آملی، عبدالله. (1391). مفاتیح‌الحیاه. قم: مرکز نشر اسراء.
4. دهخدا، علی‌اکبر. (1342). لغت‌نامه دهخدا. ناشر دیجیتالی: مرکز تحقیقات رایانه‌ای قائمیه اصفهان.
5. طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1377). تفسیر المیزان. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
6. طوسی، خواجه‌نصیرالدین. (1374). کلید سعادت (گزیده اخلاق ناصری). گزینش و توضیحات: صمد موحد. تهران: انتشارات سخن
7. قاسمی‌خویی، یعقوب و عبدالحسین خسروپناه. (1392). نسبت اخلاق دینی و اخلاق سکولار از منظر علامه طباطبایی. فصلنامه علمی ـ پژوهشی پژوهش‌نامه اخلاق. سال ششم. شماره 22.
8. لگنهاوزن، محمد. (1387). چالش‌های معاصر بر اخلاق دینی. منصور نصیری. همایش بین‌المللی اخلاق اسلامی در دانشگاه.
9. مجلسی، محمدباقر. (1304 هـ . ق). بحار الانوار. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
10. مطهری، مرتضی. (1370 الف). اسلام و مقتضیات زمان. جلد 1. تهران: انتشارات صدرا.
11. مطهری، مرتضی. (1370 ب). اسلام و مقتضیات زمان. جلد 2. تهران: انتشارات صدرا.
12. مطهری، مرتضی. (1372). فلسفه اخلاق. تهران: انتشارات صدرا.
13. ملکیان، مصطفی. (1380). معنویت و عقلانیت نیاز امروز ما. بازتاب اندیشه. شماره 22.
14. ملکیان، مصطفی. (1385). شالوده‌شکنی انفسی/ درباره نواندیشی و سنت. خردنامه همشهری. شماره 5.
15. ملکیان، مصطفی. (1387). دین و اخلاق. آیین. شماره 16.
16. میچام، کارل. (1388). فلسفه تکنولوژی چیست؟. مصطفی تقوی؛ یاسر خوشنویس و پریسا موسوی. تهران: مؤسسه انتشاراتی روزنامه ایران.
17. نراقی، مولی مهدی. (1370). علم اخلاق اسلامی (ترجمه جامع‌السعادات). سیدجلال‌الدین مجتبوی. تهران: انتشارات حکمت.
18. نهج‌الفصاحه. (1384). مجموعه احادیث پیامبر اسلام(ص). قم: انتشارات حلم.
19. ورماس، پیتر و همکاران. (1391). «رویکردی در فلسفه تکنولوژی» از مصنوعات تکنیکی تا سیستم‌های ‏اجتماعی ـ تکنیکی. مصطفی تقوی و فرخ کاکائی، تهران: کتاب آمه.

20. Jonas, H. (1973). Technology and Responsibility: Reflections on the New Task of Ethics. Social Research. Vol. 40. No. 1. Spring. pp. 31-5
21. Mitcham, C. (2005). Encyclopedia of Science. Technology and Ethics. Vol. 3. Entry of Responsibility. USA: Thomson Gale.