فصلنامه علمی پژوهشی حکمرانی فرهنگ

فصلنامه علمی پژوهشی حکمرانی فرهنگ

مطالعه کیفی دلایل باروری پایین در استان مرکزی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سیداحمد میرمحمدتبار 1
محمدحسین علیپور 2
محمد عقیلی 3
1 استادیار، گروه جامعه‌شناسی دانشگاه اراک، اراک، ایران
2 استادیار فقه و مبانی حقوق، دانشکده پیامبر اعظم (ص)، دانشگاه جامع امام حسین علیه اسلام
3 کارشناس ارشد الهیات، پژوهشگر دانشکده پیامبر اعظم (ص)، دانشگاه جامع امام حسین علیه اسلام
10.22034/jsfc.2025.540998.2851
چکیده
رویه رو به رشد و رایج در کشورهای در حال توسعه مثل ایران برای به تعویق انداختن باروری تا دهه‌های سوم و چهارم زندگی، خطر بی‌فرزندی غیرارادی یا داشتن فرزندان کمتر از حد مطلوب را افزایش می‌دهد. این وضعیت می‌تواند مشکلات اقتصادی، اجتماعی و امنیتی را برای کشور در آینده به وجود بیاورد. یکی از استان‌هایی که نرخ باروی کمتر از متوسط کشوری دارد، استان مرکزی است. به همین دلیل نیاز به بررسی دلایل باروری پایین در این استان وجود دارد. هدف از این مطالعه شناسایی دلایل باروری پایین در استان مرکزی است. داده­های این مطالعه کیفی از طریق مصاحبه عمیق گردآوری‌شده و از روش تحلیل مضمون برای تحلیل داده­ها استفاده‌ شده است. با کمک نمونه­گیری هدفمند و با معیار اشباع نظری با 25 نفر از مصاحبه­شوندگان مصاحبه گردید و نهایتاً داده­های گردآوری‌شده در قالب سه مضمون فراگیر و هشت مضمون سازمان دهنده، کدگذاری و تحلیل گردید. نتایج تحقیق نشان داد که سه دسته مضامین فراگیر در قالب دلایل تحول ساختار و الگوی تشکیل خانواده (با مضامین سازمان‌دهنده‌ی به تأخیر افتادن مسیر گذار به بزرگسالی و کوچک‌شدن ابعاد خانواده)، کاهش ظرفیت کارکردی خانواده (با مضامین سازمان‌دهنده‌ی افول سرمایه تربیتی خانواده و گسست نسلی و کاهش حمایت خویشاوندی) و تحول ارزش‌ها و معناهای فرهنگی (با مضامین سازمان‌دهنده‌ی عقلانی‌سازی تصمیم باروری، تقدم هویت فردی بر خانوادگی، افول اعتماد و امنیت و هم‌گرایی با فرهنگ تهران) در حوزه خانواده از جمله دلایل مهم باروری پایین در استان مرکزی است.
کلیدواژه‌ها
باروری پایین
تحول ساختاری خانواده
کاهش ظرفیت کارکردی
تحول ارزش‌ها و معناهای فرهنگی
موضوعات

عنوان مقاله English

Qualitative Study of Reasons for Low Fertility in Markazi Province

نویسندگان English

Seyed Ahmad Mir Mohammad Tabar 1
Mohammad Hossein Alipour 2
Mohammad Aghili 3
1 Assistant Professor of Sociology, Arak University
2 Assistant Professor of Jurisprudence and Fundamentals of Law, Faculty of the Prophet (PBUH), Imam Hussein University
3 Master of Theology, Researcher, Faculty of the Prophet (PBUH), Imam Hussein University
چکیده English

The growing and common practice in developing countries such as Iran of postponing fertility until the third and fourth decades of life increases the risk of involuntary childlessness or having children less than desirable. T For this reason, there is a need to investigate the reasons for low fertility in this province. The aim of this study is to identify the reasons for low fertility in Markazi Province.

The data of this qualitative study were collected through in-depth interviews and the content analysis method was used to analyze the data. With the help of purposive sampling and theoretical saturation criteria, 25 interviewees were interviewed and finally the collected data were coded and analyzed in the form of three overarching themes and eight organizing themes.

The results of the study showed that three categories of overarching themes in the form of reasons for the change in the structure and pattern of family formation (with organizing themes of delayed transition to adulthood and shrinking family dimensions), reduced family functional capacity (with organizing themes of decline in family educational capital and generational disconnection and reduced kinship support), and changes in cultural values and meanings (with organizing themes of rationalization of fertility decisions, priority of individual identity over family, decline in trust and security, and convergence with Tehran culture) in the family sphere are among the important reasons for low fertility in Markazi Province.

کلیدواژه‌ها English

Low fertility
structural changes in the family
reduced functional capacity
changes in cultural values and meanings
×    اشتراوس، انسلم، کوربین، جولیت (1391)، مبانی پژوهش کیفی، فنون و مراحل تولید نظریه زمینه­ای، ترجمه ابراهیم افشار، تهران: نشر نی.
×    امیریان، اعظم، جندقیان بیدگلی، محمدامین، خوروش، فرزین، عبدی، فاطمه، شاطریان، نگین و جعفری مهر، مرجان. (1402). ارتباط باورهای مذهبی با رفتارهای باروری در زنان سنین باروری: یک مرور نظام‌مند. مجله دانشکده پزشکی اصفهان، 41(737)، 865-853.
×    بگی، میلاد. (1400). تمایل به بی‌فرزندی و تک‌فرزندی در میان زوجین تازه ازدواج کرده در ایران. پایش، 21(1)، 69-79.
×    دراهکی، احمد. (1400). تحلیل عوامل روانشناختی-اجتماعی مؤثر بر رفتار باروری: مطالعه رفتار باروری زنان متأهل 15 تا 49 ساله شهر نسیم شهر در استان تهران. نشریه دانشگاه علوم پزشکی البرز، 10(3)، 360-350.
×    سازمان ثبت‌احوال کشور (1403). سالنامه آمارهای جمعیت، تهران، انتشارات سازمان ثبت‌احوال کشور.
×    شمس قهفرخی، فریده، عسکری ندوشن، عباس، عینی زیناب، حسن، روحانی، علی و عباسی شوازی، محمد جلال. (1401). در دوراهی تصمیم به فرزندآوری: واکاوی چالش‌های فردی و اجتماعی فرزندآوری در بستر باروری پایین در شهر اصفهان. جامعه‌شناسی کاربردی (مجله پژوهشی علوم انسانی دانشگاه اصفهان)، 33(4 (پیاپی 88))، 1-28.
×    عباسی شوازی، محمد جلال و علی مندگاری، ملیحه. (1389). تأثیر ابعاد متفاوت استقلال زنان بر رفتار باروری آنها در ایران. زن در توسعه و سیاست (پژوهش زنان)، 8(1 (پیاپی 28))، 51-31.
×    عرفانی، امیر، جهانبخش، رویا و کلانتری، عبدالحسین. (1399). فردگرایی و نیات باروری. نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران، 15(29)، 264-239.
×    کشاورز، حمید، انصاری، ابراهیم، کوهی حبیبی دهکردی، شیرین و حسین پور، کبری. (1394). تعیین عوامل مؤثر بر رفتار باروری در شهرستان شهرکرد سال 1389. تحقیقات نظام سلامت، 11(1)، 152-143.
×    محمودیان حسین، نوبخت رضا (1389). مذهب و باروری: تحلیل رفتار باروری گروه‌های مذهبی سنّی و شیعه شهر گله‏دار استان فارس، مسائل اجتماعی ایران، ۱ (۷): ۲۱۵-۱۹۵.
×    محمودیانی، سراج‌الدین. (1399). بی‌فرزندی طول عمر و همبسته‌های اجتماعی و اقتصادی آن در بین زنانِ ساکنِ استان‌های با باروری خیلی پایین در ایران. پایش، 19(5)، 548-541.
Ø  Baek, J. Kulu, H. Christison, S. & Fiori, F. (2025). Fertility differences across immigrant generations in the United Kingdom. Demographic Research, 52, 1051-1096. Article 33. https://doi.org/10.4054/DemRes.2025.52.33.
Ø  Bali, R. (2003). Fertility declines and social change: new trends and challenges. Canada Study Population, 30(2): 297-326. DOI: http://dx.doi.org/https://doi.org/10.25336/P6X01R.
Ø  Berger, P. L. & Huntington, S. P. (Eds.) (2002). Many globalizations: Cultural diversity in the contemporary world. New York: Oxford University Press.
Ø  Berrington, A, & Pattaro, S. (2014). Educational differences in fertility desires, intentions and behaviour: A life course perspective. Advances in Life Course Research. 21:10-27. doi:10.1016/j.alcr.2013.12.003.
Ø  Borzoiepour S, Alizadeh G, Jafary H, Khodayari Zarnaq R. (2024). Identify Affecting Factors on Total Fertility Rate: A Systematic Review. Health Scope. 13(3): e139351. https://doi.org/10.5812/healthscope-139351.
Ø  Caldwell, J. (2008). Three fertility compromises and two transitions. Population Research & Policy Review, 27(4), 427-446.
Ø  Caldwell, J. C. (2005). On Net Intergenerational Wealth Flows: An Update. Population and Development Review, 31(4), 721–740. http://www.jstor.org/stable/3401523.
Ø  Caldwell, J.C. (2006). Demographic Transition Theory. Dordecht, Netherlands: Springer.
Ø  Carlson, E. (2021). Wealth Flows and Population Aging. In: Gu, D. Dupre, M.E. (eds) Encyclopedia of Gerontology and Population Aging. Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-030-22009-9_329.
Ø  Casterline, J. (2001). Diffusion Processes and Fertility Transition: Selected Perspectives. Washington, National Academies Press.
Ø  Demeny P. (2003). Population Policy: A Concise Summary. New York: International Encyclopedia.
Ø  Hammarberg, K. Collins, V. Holden, C. Young, K. McLachlan, R. (2017). Men's knowledge, attitudes and behaviours relating to fertility, Human Reproduction Update, 23 (4), 458–480, https://doi.org/10.1093/humupd/dmx005.
Ø  Hammarberg, K. Zosel, R. Comoy, C. Robertson, S. Holden, C. Deeks, M. & Johnson, L. (2016). Fertility-related knowledge and information-seeking behaviour among people of reproductive age: a qualitative study. Human Fertility, 20(2), 88–95. https://doi.org/10.1080/14647273.2016.1245447.
Ø  Inglehart, R.F. & Oyserman, D. (2004). Individualism, Autonomy and Self-Expression: The Human Development Syndrome. In H. Vinken, J. Soeters, and P. Ester (Eds.), Comparing Cultures, Dimensions of Culture in a Comparative Perspective. (pp. 74-96). Leiden, The Netherlands: Brill.
Ø  Inkeles, A. (1975). Becoming Modern: Individual Change in Six Developing Countries. Ethos, 3(2), 323–342. http://www.jstor.org/stable/640236.
Ø  Knodel, J. and van de Walle, E. (1979). Lessons from the past: Policy implications of historical fertility studies. Population and Development Review 5(2):217–245.
Ø  Lesthaeghe, R. and Surkyn, J. (1988). Cultural dynamics and economic theories of fertility change. Population and Development Review, 14(1):1–45.
Ø  Livi-Bacci, M. (1999). The Population of Europe: A History. Malden, MA: Blackwell Publishers.
Ø  Mayerv, B. (2013). Family change theory: a preliminary evaluation on the basis of recent cross-cultural studies. In I. Albert & D. Ferring (Eds.), Intergenerational Relations: European Perspectives in Family and Society (pp. 167–188). Chapter, Bristol University Press.
Ø  Mills, M, Rindfuss, RR, McDonald, P, te Velde, E. (2011). Reproduction and Society Task Force. Why do people postpone parenthood? Reasons and social policy incentives. Human Reproduction Update.17(6):848-860. doi:10.1093/humupd/dmr026.
Ø  Mirkin, B. (2010). Population levels, trends and policies in the Arab region: challenges and opportunities, United Nations Development Program, Arab Human Development Report, Research Paper Series.
Ø  Pourreza, A. Sadeghi, A. Amini-Rarani, M. (2021). Contributing factors to the total fertility rate declining trend in the Middle East and North Africa: a systemic review. Journal of Health, Population and Nutrition. 40(11). https://doi.org/10.1186/s41043-021-00239-w.
Ø  Schmidt, L, Sobotka, T, Bentzen, JG, Nyboe Andersen, A. (2012). Reproduction and Society Task Force. Demographic and medical consequences of the postponement of parenthood. Human Reproduction Update.18(1):29-43. doi:10.1093/humupd/dmr040.
Ø  Szreter, S. (1993). The idea of demographic transition and the study of fertility change: A critical intellectual history. Population and Development Review 19(4):659–701.
Ø  Tejada, CAO, Triaca, LM, da Costa, FK, Hellwig, F. (2017). The sociodemographic, behavioral, reproductive, and health factors associated with fertility in Brazil. PLOS ONE 12(2): e0171888. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0171888.
Ø  Trommsdorff, G. (2009). A social change and human development perspective on the value of children. In S. Bekman & A. Aksu-Koç (Eds.), Perspectives on human development, family, and culture (pp. 86–107). Cambridge University Press.
Ø  United Nations. (2006). Population Division, World population prospects: the 2006 revision.
Ø  United Nations. (2007). Population Division. World population prospects. United Nations: Department of Economic and Social Affairs, New York; 2007. Accessed at: http://esa.un.org.
Ø  Valente, T.W. and Rogers, E.M. (1995). The origins and development of the diffusion of innovations paradigm as an example of scientific growth. Science Communications 16(3):242–273.
Ø  Wang H, Abbas KM, Abbasifard M, Abbasi-Kangevari M, Abbastabar H, Abd-Allah F, Abdelalim A, Abolhassani H, Abreu LG, Abrigo MR, Abushouk AI. (2019). Global age-sex-specific fertility, mortality, healthy life expectancy (HALE), and population estimates in 204 countries and territories, 1950–2019: a comprehensive demographic analysis for the Global Burden of Disease Study, Lancet. 396(10258):1160–203. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(20)30977-6.
Ø  Watkins, S.C. (1986). Conclusions. in The Decline of Fertility in Europe, A.J. Coale, editor; and S.C. Watkins, editor. eds. Princeton: Princeton University Press.