فصلنامه علمی پژوهشی حکمرانی فرهنگ

فصلنامه علمی پژوهشی حکمرانی فرهنگ

تبیین مبانی روش‌شناسی در نظریه اجتماعی-تاریخی علامه طباطبایی‌(ره): چگونگی جمع میان اعتبار و اصالت امورات اجتماعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فلسفه تعلیم و تربیت دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشیار گروه فلسفه تعلیم و تربیت دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 استادیار گروه فلسفه تعلیم و تربیت دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
4 استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران
چکیده
تاریخ‌نگاری مدرن با وجوه ممیزه خاصی نسبت به تاریخ‌نگاری سنتی مشخص می‌شود. تاریخ مدرن علاوه بر روایی بودن و وجه تحلیلی و تبیینی در تلاش است ضمن مطالعه گذشته به فهم جریانات اثرگذار و شکل­ دهنده وضعیت حال و تحولات آینده دست یابد. یکی از این وجوه تحلیلی و تبیینی، فهم رابطه میان کنش‌های فردی و ساختارهای اجتماعی، به عنوان عنصر اساسی تبیین در مطالعات تاریخ اجتماعی است. در میان متفکرین علوم اجتماعی و تاریخی سه رویکرد متمایز به ساختار/کنش شامل: نظریات کنش گرا، نظریات ساختارگرا و نظریات ساختارگرایی تکوینی را می‌توان ردیابی نمود؛ اما تاکنون شاهد تلاشی منسجم در ارائه نظریه‌ای بومی و مبتنی بر ریشه‌های تفکر اسلامی در این زمینه نبوده‌ایم. بر این اساس در این مقاله سعی شده رویکرد خاص مطالعات تاریخی اجتماعی علامه طباطبایی (ره) در نسبت با مهم‌ترین رویکرد‌های علوم اجتماعی تبیین گردد. نتیجه این بررسی نشانگر آن است که رویکرد اجتماعی علامه در میان دیدگاه‌های ساختارگرا و ذهنیت‌گرا، شکل خاصی از ساختارگرایی تکوینی مبتنی بر نگاه تاریخی و نهادی است. پایه‌های اساسی این رویکرد به نظریه اعتباریات از یک‌سو و نظریه اصالت جامعه در دیدگاه علامه از سویی دیگر باز می‌گردد. جمع میان اعتبار و اصالت امورات اجتماعی که از پیچیدگی‌های دیدگاه علامه به حساب می‌آید، مبحثی است که تاکنون کمتر بدان پرداخته شده است. تاریخ واسطه میان شکل‌گیری ساختارها و نهادهای اجتماعی از کنش‌های فردی است. از سوی دیگر پس از تثبیت ساختارهای اجتماعی، شاهد غلبه ساختارها بر کنشگری فردی هستیم. در این میان نهادهای اجتماعی را باید واسطه این رفت‌وبرگشت دانست.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The framework of social history studies based on the social theories of Allameh Tabatabai

نویسندگان English

Ali Ghorbani 1
Shahin Iravani 2
Marzieh Aali 3
Mahdi Sepehri 4
1 Doctoral student of Philosophy of Education, Faculty of Psychology and Educational Sciences, University of Tehran, Tehran, Irann
2 Associate Professor, Department of Philosophy of Education, Faculty of Psychology and Educational Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Department of Philosophy of Education, Faculty of Psychology and Educational Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran
4 Assistant Professor, Department of Islamic Philosophy and Theology, Imam Sadiq University (AS), Tehran, Iran
چکیده English

One of important features of modern historiography is understanding the relationship between agency and structures, as a basic element of explanation in social history studies. Among the thinkers of social and historical sciences, three distinct approaches to structure/agency can be traced: Activist theories, structuralist theories and Structuralism Genetic. So far, we have not witnessed a coherent effort in the field of presenting a native theory based on the roots of Islamic thought in this field.

In this article, an attempt has been made to describe the special approach of Allameh Tabatabai's social historical studies in compare with social science outstanding theories. The consequences of this analyse is that allame’s socital approach is a special form of genetic structuralism. The basic foundations of this approach go back to the theory of validities on the one hand and the theory of community authenticity in Allameh's view on the other hand. In the fild of social studies it is a varieties of approaches from positive objectivism to subjective approach to social affairs. Many social theorists are in the middle of this spectrum but the main issue is combination of subjective-objective from one hand and the agency and structures from other hand.

Allameh's view is an answer to this problem but what is An issue that has not been discussed so far is the combination of validity and authenticity of social affairs, how discussed; which is considered one of the complexities of Allameh's point of view.

کلیدواژه‌ها English

Allameh Tabatabai"
Social History"
genetic structuralism"
Credit Theory"
"
objectivity of Society"
  • آرون، ریمون(1396). مراحل اساسی سیر اندیشه در جامعه‌شناسی. ترجمه باقر پرهام، تهران: علمی فرهنگی.
  • اتکینسون، آر.اف(1398). فلسفه تاریخ: نگاهی به دیدگاه‌های رایج در فلسفۀ معاصر تاریخ. در: حسینعلی نوذری (ویراستار)، فلسفۀ تاریخ. روش‌شناسی و تاریخ‌نگاری، (صص 23-65). تهران: طرح نو.
  • استنفورد، مایکل(1398). مدخلی بر فلسفۀ تاریخ: گذشته، حال، آینده. در: حسینعلی نوذری (ویراستار)، فلسفۀ تاریخ. روش‌شناسی و تاریخ‌نگاری. (صص 69- 106). تهران: طرح نو.
  • برگر، پیتر و لوکمان، توماس(1399). ساخت اجتماعی واقعیت: رساله‌ای در جامعه‌شناسی شناخت. ترجمه فریبرز مجیدی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  • بوردیو، پیر(۱۳۹۹). درباره دولت؛ کلاسهای کالج فرانسه. ترجمه: سروش قرائتی، تهران: مولی.
  • حسنی سید، حمیدرضا، و موسوی، هادی (1398). انسان کنش ‌شناسی اعتباری: ظرفیت ‌شناسی انسان‌شناسی عالمان علم اصول و علامه ‌طباطبایی برای علوم انسانی. قم: ناشر پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  • داوری اردکانی، رضا(۱۳۶۳). ملاحظاتی در باب ادراکات اعتباری. دومین یادنامه علامه طباطبایی، تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
  • دورکیم. امیل(1381). جامعه‌شناسی تربیتی. ترجمه محمد مشایخی، تهران: سهامی انتشار.
  • دورکیم. امیل(۱۳۹۶). درباره‌ی تقسیم‌کار اجتماعی. ترجمه باقر پرهام، تهران: سهامی مرکز.
  • سروش، عبدالکریم(1359). دانش و ارزش. تهران: انتشارات یاران.
  • سروش، عبدالکریم(1366). تفرج صنع. تهران: انتشارات سروش.
  • سلگی، فاطمه(1394). تحلیل هستی شناختی نظریه‌ی ادراکات اعتباری علامه طباطبایی (ره). حکمت صدرایی، پاییز و زمستان 1394، 4(1)، 55-68.
  • سلگی، فاطمه(1393). نظریۀ معرفة النفس علامه طباطبایی (ره) و تأثیر آن بر فلسفه اخلاق ایشان. رساله دکتری، دانشگاه قم: دانشکده الهیات و معارف اسلامی.
  • طباطبائی، سید محمدحسین(1387). انسان از آغاز تا انجام. قم: بوستان کتاب.
  • طباطبائی، سید محمدحسین(1388). اصول فلسفه رئالیسم. قم: بوستان کتاب.
  • طباطبائی، سید محمدحسین(1428. ق). مجموعه رسائل العلامه الطباطبائی (ره). قم: مکتبه فدک.
  • طباطبایی، سید محمدحسین(بی‌تا). تصحیح و ترجمه رساله نبوات و منامات. ترجمه امیرحسین سلیمانی و سعید حسن‌زاده، تهران: دانشگاه امام صادق (ع).
  • طباطبایی، سید محمدحسین(1402 ه.ق). رساله الولایه (متن عربی). قم: موسسه اهل‌بیت (علیهم‌السلام).
  • طباطبایی، محمدحسین(1374). تفسیر المیزان. ترجمه محمدباقر موسوی همدانی، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  • لوید، کریستوفر(1398). تبیین تاریخ ساختارهای اقتصادی و اجتماعی: رابطۀ اقتصاد و تاریخ. در: حسینعلی نوذری (ویراستار)، فلسفۀ تاریخ. روش‌شناسی و تاریخ‌نگاری، (صص 253-360). تهران: طرح نو.
  • مطهری، مرتضی(بی‌تا). مجموعه آثار. ج 13، تهران: صدرا.
  • یوسفیان، نوید، و موسوی، میر سعید(1389). سازه‌انگاری معرفتی و برساخت‌گرایی اجتماعی. جامعه پژوهی فرهنگی، 1 (1)، 129-143.
  • یورگنسن، ماریون و فیلیپس، لوئیز(1389). نظریه و روش در تحلیل گفتمان، ترجمۀ هادی جلیلی، تهران: نی.
  • Durkheim, Emile (2008). Course in Social Science- Inaugural Lecture. Organization & Environment, 21 (2).
  • Iggers, Georg (2005). Historiography in the Twentieth Century from Scientific Objectivity to the Postmodern Challenge. Middletown :Wesleyan University Press.
  • Iggers, Georg., Wang, Edward (2008). A Global History of modern histography. London and New York: Routledge.
  • King, Michelle (2012).Working with/in the archives. in Simon Gunn & Lucy Faire. Research methods for history. Edinburgh: Edinburgh University Press.
  • Topolsky, Jerzy(1976). methodology of history. translated by Olgierd Wojtasiewicz, Hingham :D. reidel publishing company.