تحلیل وضعیت، شرایط و پیامد‌های سرمایه مورد منازعه در آموزش و پرورش ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای جامعه‌شناسی دانشگاه فردوسی مشهد

2 دانشیار گروه جامعه‌شناسی دانشگاه فردوسی مشهد

3 استادیار گروه جامعه‌شناسی دانشگاه فردوسی مشهد

4 استادیار گروه جامعه‌شناسی دانشگاه کردستان

10.22034/jsfc.2020.122207

چکیده

تلاش پژوهش حاضر، پاسخگویی به این سؤال است که معلمان در میدان آموزش برای دستیابی به کدام سرمایه با یکدیگر رقابت دارند؟ و شرایط و پیامد‌های این رقابت را چگونه تجربه می‌کنند؟ بدین‌منظور چارچوب مفهومی پژوهش براساس نظریات بوردیو تدوین گردید. جهت گردآوری و تحلیل داده‌ها از روش تحلیل موضوعی استفاده شد. مشارکت‌کنندگان این تحقیق عبارت بودند از معلمان نواحی هفت‌گانه آموزش و پرورش شهر مشهد که با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند، نمونه‌گیری نظری و معیار اشباع نظری با 31 نفر از آنها مصاحبه گردید. برای گردآوری داده‌ها از تکنیک مصاحبه کیفی عمیق به شیوه نیمه ساخت‌یافته استفاده گردید. تحلیل داده‌ها نیز با استفاده از نرم‌افزاز maxqda در سه سطح مفاهیم، مقوله و مقوله عمده و در جریان دو مرحله کدگذاری باز و محوری انجام گردید. نتایج تحقیق حاکی از آن است معلمان در سال‌های گذشته برای کسب و ارتقای سرمایه فرهنگی تجسم‌یافته در میدان آموزش تلاش می‌کردند، اما در سال‌های اخیر (اواخر دهه هشتاد) تحت تأثیر صوری‌شدن ضمن خدمت، بازدارندگی قوانین میدان آموزش، مشکلات منزلتی، محوریت‌یافتن مدرک تحصیلی، محوریت‌یافتن ضمن خدمت، عوامل فردی، مشکلات اقتصادی و اقتصادگرایی، این شکل از رقابت رو به کاهش بوده و به‌جای آن رقابت اقتصادی و رقابت برای دستیابی به سرمایه فرهنگی نهادی شکل گرفته است. این امر بیانگر «تغییر سرمایه مورد منازعه از سرمایه فرهنگی تجسم‌یافته به سرمایه فرهنگی نهادی/ اقتصادی در میدان تولید آموزش» است. شکل‌گیری این پدیده از یک سو، موجب اُفت فعالیت فراغتی، تضعیف سلامت جسمانی ـ روانی و تضعیف عادت‌واره نهادی آنها است و از سوی دیگر، توانمندسازی اقتصادی و توانمندسازی علمی ضعیف معلمان را در پی داشته است.

کلیدواژه‌ها