فلسفه اجتماعی در قرآن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی

چکیده

فلسفه اجتماعی، بینش‌ هستی‌شناسانه و چیستی‌شناسانه و نظریه‌پردازی‌های فلسفی درباره جوامع و چگونگی نظام‌بخشی به زندگی اجتماعی است؛ به‌گونه‌ای که فیلسوف اجتماعی، با پی‌ریزی شالوده‌های حقیقی و تأملات فلسفی پیرامون جامعه و اجتماع، به‌نوعی تعقل و فهم اجتماعی دقیق برسد. امروزه دانش اجتماعی موجود، با تمام اهمیتش، ربط وثیق خود را با فلسفه اجتماعی منقطع کرده و بدون توجه به آن، به تحلیل پدیده‌ها و مسائل اجتماعی پرداخته است و در نهایت، به چالش‌هایی در روش، موضوع و هدف دچار شده و در حد توصیف و تبیین‌های علّی باقی‌مانده است. اکثر جوامع علمی در دام این خطا‌های ایدئولوژیک و متدلوژیک قرار گرفته و هویت فکری و علمی آنان دستخوش این دو آسیب جدی بوده است. در این مقاله کوشش شده تا چشم‌اندازی از یک فلسفه اجتماعی بازتولید شده از قرآن، که مسائلی از قبیل نوع ترکیب جامعه، منشأ پدیداری آن و فلسفه تقسیم‌بندی جوامع را در بر می‌‌گیرد، بازنمایی شود. بررسی هویت، اصالت و منشأ جامعه و اجتماع با ابتنا بر آیات قرآن نیز مورد بحث بوده است؛ چرا که اینها از مباحث جدی در فلسفه اجتماعی است و تعیین‌کننده بسیاری از مباحث دیگر اجتماعی و تبیین‌کننده کل نظام هستی است؛ نظامی که در آن، هم‌کنشی میان تمام ابعاد زندگی به‌ویژه ساحت‌های فردی و ساختاری، در فرایندی غایت‌گرایانه وجود دارد و هسته اصلی آن را منطق توحیدی، معنویت، فطرت و عقلانیت وحیانی شکل می‌دهد.

کلیدواژه‌ها