به سوی «توسعه غوطه‌ور در اخلاق» (تغییر مسیر آینده برنامه‌ریزی)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار دانشگاه خوارزمی

چکیده

هدف: این نوشته رویکردهایی در مورد توسعه و نیز امکان رهایی از فقر الگو و منطق سخت‌افزاری را در چند بخش و لایه مرتبط و متداخل بررسی می‌کند. روش‌شناسی: با بداهت‌زدایی از مفاهیم رایج و نگاهی تاریخی به طرح مسئله و روش‌شناسی می پردازد. یک تحلیل و ترکیب انتقادی از سازه‌های مرتبط ارائه کرده که مبتنی بر خوانشی انتقادی از عاملیتِ کنشگران فرهنگی، سیاسی و اقتصادی و ساختار است. یافته‌ها: برای رفع انسداد عاملیتِ عام‌گرایانه و طراحی توسعه، روش ترجیحی شیوه تفاهمی، میانجیگرانه و وفاق‌محور است. مسیر مورد نظر یک الگوی هنجاری و تجویزی بدیل و تلفیق عمل و نظر هنرمندانه مورد توافق کنشگران، رهایی از آثار توسعه ناموزون با تعریف مسیر به‌سوی «جامعه مهربان» است. نتایج: کنشگری زنده، هنرمندانه و مبتکرانه و ایجابی، نیاز به شناخت گسست‌ها، حلقه‌های مفقوده، کاهش خشونت ساختارها و گسترش امکان تأثیرِ عامل بر ساختارها دارد.این فرایند به تحول نهادی هم راه می‌گشاید زیرا تلاش برای درک امکان رابطه سازنده بین دو مؤلفه نظم دموکراتیک و وفاق تفاهمی هم‌افزا را ـ که شاخص آن امکان بیشتر شانس اخلاقی‌تر زیستن است ـ فراهم می‌آورد. توصیه: شاهراه توسعه غوطه‌ور در اخلاق، با شاخصی به‌نام وجد (عشق و شور وجودیِ برآمده از شخصی شدن آرمان‌های بزرگ برای کنشگران) شناخته شود. افزایش‌پذیری ظرفیت‌های تفاهم‌گرایی و تعامل‌گرایی دو بعد مهم وجد برای برون‌رفت از انسدادها هستند. آموزه‌های تاریخیِ سنت تفهمی (تفسیری)، سنت اثباتی (تحصلی)، رویکرد مابعد ساختارگرا، پسا توسعه و هوش مصنوعی ممکن است الهام‌بخش و عبرت‌آموز برای توسعه غوطه‌ور در اخلاق باشد.

کلیدواژه‌ها